info@gmail.com +998 99 741 35 23

Adyektivatsiya — Адъективация

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiAdyektivatsiya
Terminning o'zbekcha etimologiyasiAdyektiv termini lotincha “adjectivum” so‘zidan olingan bo‘lib, “qo‘shiladigan”, “ilova qilinadigan” degan ma’nolarni anglatadi. Bu termin o‘z navbatida “adjectus” – “qo‘shilgan” fe’liga borib taqaladi. O‘z otiga qo‘shimcha ma’no (belgi) bildiruvchi sifat so‘z turkumining xalqaro nomlanishidir. “-atsiya (-ization)” lotincha “-atio” hamda inglizcha “-ize” qo‘shimchalarining birikmasi bo‘lib, muayyan harakat, jarayon yoki holatga aylanishni bildiruvchi yasalish morfemasi hisoblanadi
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiTilshunoslikning muhim bo‘limlaridan biri bo‘lgan adyektivatsiya – so‘z turkumlarining sifatga aylanish jarayonini o‘rganadi. Adyektivatsiya – boshqa so‘z turkumlarining sifatga aylanish jarayoni bo‘lib, tilshunoslikda transpozitsiya (ko‘chish) hodisasi sifatida tasniflanadi. Bu jarayonda so‘z o‘zining dastlabki grammatik funksiyasini yo‘qotib, belgi-xususiyat anglatuvchi sifat vazifasini bajaradi. O‘zbek tilida adyektivatsiyaning eng mahsuldor va faol turi – substantiv adyektivatsiya, ya’ni otlarning sifatga o‘tishi hisoblanadi. Bu usul tilda keng tarqalgan bo‘lib, nutqiy amaliyotda tez-tez uchraydi. Adyektivatsiyada so‘zning gapdagi o‘rni va sintaktik vazifasi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ko‘p hollarda otlar o‘z lug‘aviy ma’nosini to‘liq saqlab qolgan holda matnda sifat vazifasini bajaradi. Masalan; “tosh” so‘zi mustaqil holda ot turkumiga mansub. Biroq “tosh yo‘l” birikmasida u sifatga xos belgi, mustahkamlik, qattiqlik xususiyatini ifodalab, aniqlovchi vazifasini bajaradi. O‘zbek tilshunosligida adyektivatsiya tadqiqotlari asosan qiyosiy-tipologik metod asosida olib boriladi. Bu yondashuv o‘zbek tilining o‘ziga xos xususiyatlarini boshqa tillar bilan solishtirish orqali chuqurroq anglash imkonini beradi. Lingvistik tahlillar leksik-semantik o‘zgarishlarning til taraqqiyotidagi o‘rnini aniq ko‘rsatib, o‘zbek tilining aglyutinativ tuzilishiga asoslangan o‘ziga xos adyektivatsiya modelini belgilaydi. Adyektivatsiya – tilning tabiiy boyish va rivojlanish manbalaridan biri sifatida o‘zbek tilshunosligida alohida o‘rin tutadi. U til egalariga mavjud so‘z boyligidan yangi ma’noviy qirralar yaratish imkonini beradi. Adyektivatsiyani o'rganish o‘zbek tilining ichki imkoniyatlarini to‘liq anglash va leksikologiya, morfologiya hamda sintaksis kesishmasidagi murakkab jarayonlarni tadqiq etish uchun muhim ilmiy yo‘nalish hisoblanadi
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiАдъективация
Terminning qirg'izcha etimologiyasi(лат аdiectivum - сын атооч) - башка сөз түркүмдөрүнө тиешелүү сөздөрдүн сын атоочтук касиетке ээ болушу (Мис.: жалпылоочу маани, самаган максат, ошол окуя ж.б.)
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiА. термини көбүнесе атоочтуктарга карата колдонулат, себеби башка сөз түркүмдөрүнө караганда бул процесске этиштин атоочтук формалары көбүрөөк дуушар болот. Лингвистикалык адабияттарда А. термини боюнча бирдиктүү көзкараш жок: айрым окумуштуулар А. ны сөз жасоого тиешелүү көрүнүш деп эсептеп, адъективацияланган лексикалык бирдиктерди сын атооч катары карашат; айрымдары А.-нын натыйжасы болуп сөздө же сөздүн формасында кошумча «адъективдүү» маанинин пайда болушу эсептелет деп, полисемияга тиешелүү көрүнүш катары карайт; үчүнчү бир көзкараш боюнча атоочтуктарда А. проблемасы жок, себеби атоочтуктар - этиштин өзгөчө формасы эмес, «процессуалдык сын атоочтор». А -да сөз (же анын маанилеринин бири) сын атоочтун маанилик ж-а грамматикалык белгилерине ээ болот да, предмет же кубулуштун сапат бел-гисин көрсөтөт. А. процессине көбүнесе атоочтуктар, сан атоочтор, ат атооч-тор дуушар болот. Бул алардын семантикасынын өзгөчөлүктөрүнө, мор-фемалык составына, зат атооч м-н айкашуу жөндөмдүүлүгүнүн бекем же бошоңдугуна, эмоционалдык-экспрессивдик факторлорго ж.б. байланыштуу.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni19