info@gmail.com +998 99 741 35 23

Chappa lug‘at —

Termin kartochkasi to'liqligi: 30%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiChappa lug‘at
Terminning o'zbekcha etimologiyasiChappa lug‘at termini chappa va lug‘at komponentlaridan tashkil topgan. Termin tarkibidagi chappa so‘zi etimologik jihatdan tojik tilidagi chap – “so‘l” ma’nosini bildiruvchi sifat bilan bog‘liq. O‘zbek tilida chappa shakli keyinchalik “teskari”, “ters”, “odatdagi yo‘nalishga qarama-qarshi” kabi ma’nolarni ham ifodalagan. Termin tarkibida aynan shu “teskari, ters” ma’nosi asosiy semantik vazifani bajaradi. Lug‘at komponenti esa so‘z va iboralarni muayyan tartibda jamlovchi lingvistik manba nomini bildiradi. Chappa lug‘at atamasi lug‘at birliklarining odatdagi tartibga nisbatan teskari prinsip asosida joylashtirilishini anglatadi. Chappa lug‘at – so‘zlar odatdagi lug‘atlardagi kabi so‘z boshidagi harflarga qarab emas, balki so‘z oxiridagi harflarning alifbo tartibiga ko‘ra joylashtiriladigan lug‘at turidir. Shu sababli u tilshunoslikda ters lug‘at, ayrim hollarda reversiv lug‘at deb ham yuritiladi. Bunday lug‘atda so‘zning oxirgi harfi asosiy mezon hisoblanadi. Agar bir nechta so‘z bir xil harf bilan tugasa, ularning undan oldingi harflari ham ketma-ket hisobga olinadi. Natijada oxiri bir xil yoki o‘xshash tovush va harflar bilan tugaydigan so‘zlar bir joyga yaqinlashadi. Masalan: odatiy lug‘atda so‘zlar boshidan oxiriga qarab, ya’ni a, b, d, e... tartibida joylashtirilsa, chappa lug‘atda so‘zlarning oxirgi qismi asos qilib olinadi. Bu usul, ayniqsa, so‘zlarning oxirgi morfemalari, qo‘shimchalari va tovush tarkibini kuzatishda qulaylik yaratadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiSo‘zlarni ularning oxirgi qismi asosida tizimlashtirish bilan belgilanadi. Bunday lug‘atlardan bir xil qo‘shimcha yoki o‘xshash shakliy element bilan tugaydigan so‘zlarni aniqlash, so‘z yasalishi va morfemik tarkibni o‘rganish, qofiyadosh so‘zlarni topish, shuningdek, ayrim fonetik va grammatik tadqiqotlarni olib borishda foydalanish mumkin. Chappa lug‘at nafaqat so‘zlarni qayd etuvchi manba, balki til birliklarining shakliy tuzilishini tahlil qilishga xizmat qiluvchi amaliy lingvistik vosita ham hisoblanadi. O‘zbek lug‘atchiligida ushbu turdagi lug‘atning muhim namunasi R. Qo‘ng‘irov va A. Tixonov tomonidan tuzilgan “O‘zbek tilining chappa lug‘ati” hisoblanadi. Mazkur lug‘atda o‘zbek tilidagi so‘zlar ularning oxirgi harflari asosida tartiblangan. Shu jihatdan u o‘zbek tilining lug‘at tarkibini boshqa, ya’ni teskari yo‘nalishda o‘rganish imkonini beradigan muhim leksikografik manbalardan biridir. Umuman olganda, “chappa lug‘at” terminidagi chappa komponenti “teskari, ters” ma’nosini anglatib, lug‘at birliklarining so‘z oxiridan boshlab alifbo tartibida joylashtirilish tamoyilini ifodalaydi. Chappa lug‘atning asosiy mazmuni esa so‘zlarni oxirgi harflari va tovushlari asosida tizimlashtirishdan iborat.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomi—
Terminning qirg'izcha etimologiyasi—
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi—
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni3