Termin kartochkasi to'liqligi: 60%
| Terminning o'zbekcha nomi | Chastota |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Chastota termini o‘zbek tiliga rus tili orqali o‘zlashgan “частота” so‘zidan kirib kelgan. Ruscha частота so‘zi частый – “tez-tez takrorlanadigan, ko‘p uchraydigan” ma’nosidagi so‘z bilan bog‘liq. Ushbu so‘zning uzoqroq etimologik ildizi praslavyan tilidagi čęstъ shakliga borib taqaladi; undan rus tilidagi частый va unga aloqador boshqa slavyan tillaridagi so‘zlar shakllangan. O‘zbek tilida chastota atamasi, avvalo, ilmiy-texnik sohalarda “muayyan hodisa yoki harakatning ma’lum vaqt davomida necha marta takrorlanishi” ma’nosida qo‘llanadi. Keyinchalik terminning qo‘llanish doirasi kengayib, tilshunoslikda ham muayyan til birligining nutq yoki matnda qay darajada ko‘p yoki kam qo‘llanishini ifodalovchi tushuncha sifatida faol ishlatila boshlagan. O‘zbekcha lug‘aviy manbalarda ham chastotaning tilshunoslikdagi ma’nosi “muayyan lingvistik hodisaning nutqda miqdoran qo‘llanish darajasi” sifatida qayd etiladi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Chastota – muayyan hodisa, harakat, birlik yoki belgining ma’lum vaqt, miqdor yoki matn doirasida necha marta takrorlanishi yoki qo‘llanish darajasini ifodalovchi ko‘rsatkich. Termin turli fan sohalarida o‘ziga xos mazmunda qo‘llanadi. Tilshunoslikda chastota – ma’lum bir so‘z, morfema, grammatik shakl, tovush, birikma yoki boshqa lingvistik birlikning muayyan matn, nutq yoki korpusda necha marta uchrashini bildiradi. Masalan: biror so‘z matnda 100 marta qo‘llangan bo‘lsa, uning shu matndagi chastotasi 100 ta qo‘llanishni tashkil etadi. Chastota ko‘rsatkichi til birliklarining faolligi, keng yoki kam qo‘llanishi haqida tasavvur hosil qilish imkonini beradi. Chastota tushunchasi, ayniqsa, korpus lingvistikasi, statistik tilshunoslik, leksikografiya va lingvostatistikada muhim ahamiyatga ega. Masalan: chastotali lug‘atda so‘zlar faqat alifbo tartibida emas, balki ularning matnda qo‘llanish miqdori yoki darajasiga ko‘ra ham tavsiflanishi mumkin. Chastota ma’lumotlari til birliklarining qaysi biri faol, qaysi biri nisbatan kam ishlatilishini aniqlashga yordam beradi. Shuningdek, umumiy ilmiy ma’noda chastota biror harakat yoki tebranishning vaqt birligi ichida takrorlanish sonini anglatadi. Masalan: fizikada tebranishlar chastotasi ma’lum vaqt ichida sodir bo‘ladigan tebranishlar soni bilan belgilanadi. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | Частота |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | Частота термини өзбек тилине орус тили аркылуу өздөштүрүлгөн «частота» сөзүнөн кирген. Орус тилиндеги частота сөзү частый — «тез-тез кайталанган, көп кездешкен» деген маанидеги сөз менен байланыштуу. Бул сөздүн андан аркы этимологиялык түпкү тамыры жалпы славян тилиндеги čęstъ формасына барып такалат. Андан орус тилиндеги частый жана ага байланыштуу башка славян тилдериндеги сөздөр калыптанган. Частота термини, биринчи кезекте, илимий-техникалык тармактарда «белгилүү бир кубулуштун же аракеттин белгилүү убакыт аралыгында канча жолу кайталанышы» деген мааниде колдонулат. Кийинчерээк терминдин колдонулуу чөйрөсү кеңейип, тил илиминде да белгилүү бир тилдик бирдиктин кепте же текстте канчалык көп же аз колдонуларын билдирген түшүнүк катары активдүү колдонула баштаган. |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | Частота – белгилүү бир кубулуштун, аракеттин, бирдиктин же белгинин белгилүү убакыттын, сандын же тексттин алкагында канча жолу кайталанарын же колдонулуу деңгээлин билдирүүчү көрсөткүч. Термин ар кандай илим тармактарында өзүнө тиешелүү мааниде колдонулат. Тил илиминде частота – белгилүү бир сөздүн, морфеманын, грамматикалык форманын, тыбыштын, сөз айкашынын же башка тилдик бирдиктин белгилүү бир текстте, кепте же корпуста канча жолу кездешерин билдирет. Мисалы, белгилүү бир сөз текстте 100 жолу колдонулган болсо, анын ошол тексттеги частотасы 100 колдонулушту түзөт. Частота көрсөткүчү тилдик бирдиктердин активдүүлүгү, кеңири же сейрек колдонулушу жөнүндө түшүнүк алууга мүмкүндүк берет. |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 3 |