Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Chegara holi |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Chegara holi termini chegara va hol so‘zlarining birikishidan hosil bo‘lgan. Chegara so‘zi “biror narsa, hodisa yoki harakatning oxirgi nuqtasi, chegarasi, nihoyasi” ma’nolarini anglatadi. Hol esa arabcha ḥāl so‘zidan o‘zlashgan bo‘lib, “ahvol, vaziyat, holat” ma’nolarini bildiradi. Tilshunoslikda hol gapning ikkinchi darajali bo‘lagi bo‘lib, kesimdan anglashilgan ish-harakat yoki holatning turli belgilarini, jumladan, o‘rni, payti, sababi, maqsadi, daraja-miqdori va tarzini bildiradi. Chegara holi atamasidagi chegara komponenti harakat yoki holatning qaysi nuqtagacha, qaysi masofagacha yoki qaysi vaqtgacha davom etishini, hol komponenti esa uning gapdagi sintaktik vazifasini bildiradi. Shuning uchun termin umumiy ma’noda harakat yoki holatning chegarasini ifodalovchi hol tushunchasini anglatadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Chegara holi – kesimdan anglashilgan ish-harakat yoki holatning vaqt yoki masofa jihatidan qaysi chegaragacha davom etishini bildiruvchi hol turi. U odatda qachongacha?, qayergacha?, qaysi chegaragacha? kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi. Chegara holi harakatning boshlanish nuqtasini emas, balki uning tugash yoki yetib borish chegarasini ko‘rsatadi. Chegara holi, ayniqsa, -gacha (-kacha, -qacha) shakli yordamida ifodalanadi. Bu shakl ot, olmosh, son, ravish va boshqa so‘z shakllariga qo‘shilib, makon yoki vaqt chegarasini bildirishi mumkin. Masalan: Markazgacha piyoda bordik gapida markazgacha so‘zi harakatning makoniy chegarasini, Kechgacha ishladik gapida esa kechgacha so‘zi harakatning zamoniy chegarasini bildiradi. Makon chegarasini bildirgan chegara holi harakatning qaysi joy yoki masofagacha amalga oshirilganini ko‘rsatadi: Biz qishloqqacha piyoda bordik. Bu gapda qishloqqacha so‘zi “qishloqqa qadar” ma’nosida kelib, borish harakatining oxirgi nuqtasini bildiradi. Vaqt chegarasini bildirgan chegara holi esa ish-harakat yoki holatning qaysi paytgacha davom etganini ko‘rsatadi: U kechgacha kutdi. Bu gapda kechgacha so‘zi kutish harakatining vaqt chegarasini bildiradi. Suhbat tonggacha davom etdi gapida esa tonggacha so‘zi suhbatning tugash vaqtini ko‘rsatadi. Bunday qo‘llanishlarda chegara holi payt holiga yaqin mazmunni ifodalaydi, biroq uning asosiy belgisi harakatning oxirgi vaqt nuqtasini ko‘rsatishidir. Chegara holi qadar, dovur kabi ko‘makchilar yordamida ham ifodalanishi mumkin. Masalan: Uydan maktabga qadar bordik va Shu yil oxiriga qadar ishlar tugatiladi kabi gaplarda maktabga qadar, shu yil oxiriga qadar birikmalari harakatning makoniy yoki zamoniy chegarasini bildiradi. -gacha shakli bilan qadar ko‘makchisi ayrim holatlarda ma’nodosh bo‘la oladi: kechgacha – kechga qadar. Shuni ham ta’kidlash kerakki, chegara holi va chegara shakli o‘zaro bog‘liq, ammo aynan bir xil terminlar emas. Chegara shakli – asosan -gacha (-kacha, -qacha) shaklida namoyon bo‘ladigan grammatik shakl; chegara holi esa shu shakl yoki boshqa vositalar yordamida gapda harakatning vaqt yoki makon chegarasini bildiruvchi sintaktik bo‘lakdir. Masalan: Bolalar maktabgacha piyoda borishdi gapida maktabgacha – chegara shakli asosida hosil bo‘lgan birlik, gapdagi vazifasiga ko‘ra esa chegara holi hisoblanadi. Manbalarda -gacha shaklining payt va o‘rin holi vazifasida kelishi ham qayd etilgan. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 3 |