Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Chegara shakli |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Chegara shakli termini chegara va shakl so‘zlarining birikishidan hosil bo‘lgan. Chegara so‘zi “biror narsa, hodisa yoki harakatning oxirgi nuqtasi, chegarasi” ma’nosini bildiradi. Shakl esa arab tilidan o‘zlashgan bo‘lib, “ko‘rinish, holat, tarz” ma’nolarini anglatadi. Termin tarkibidagi chegara komponenti ushbu grammatik shakl orqali ifodalanadigan oxirgi nuqta yoki me’yorni, shakl komponenti esa otning ma’lum grammatik-lug‘aviy ko‘rinishini bildiradi. O‘zbek tilshunosligida chegara shakli otning lug‘aviy shakllaridan biri sifatida qaraladi. Uning asosiy ko‘rsatkichi -gacha qo‘shimchasi bo‘lib, u fonetik sharoitga ko‘ra -kacha, -qacha shakllarida ham qo‘llanadi: uygacha, maktabgacha, eshikkacha, qishloqqacha. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Chegara shakli – otga -gacha (-kacha, -qacha) qo‘shimchasining qo‘shilishi orqali hosil bo‘lib, shaxs, predmet, joy, vaqt yoki boshqa tushunchaning chegarasini, oxirgi nuqtasini yoki muayyan me’yorigacha bo‘lgan doirani ifodalovchi otning lug‘aviy shakli. Masalan: uygacha – “uyga qadar”, maktabgacha – “maktabga qadar”, kechgacha – “kechga qadar”, qishloqqacha – “qishloqqa qadar” ma’nolarini bildiradi. Chegara shakli asosan makon va zamon chegarasini ifodalashda faol qo‘llanadi. Makon ma’nosida harakat yoki holatning qaysi nuqtagacha davom etishini bildiradi: Samarqandgacha bordik, uygacha piyoda keldim, maktabgacha kuzatib qo‘ydi. Zamon ma’nosida esa ish-harakat yoki holatning qaysi paytgacha davom etishini ko‘rsatadi: kechgacha ishladi, ertagacha kutamiz, tonggacha suhbatlashdik. Chegara shaklining asosiy ko‘rsatkichi -gacha bo‘lib, uning -kacha va -qacha variantlari so‘zning oxirgi tovushiga bog‘liq holda yuzaga keladi. Masalan, eshikkacha, yo‘lakkacha kabi so‘zlarda -kacha, qishloqqacha, buloqqacha kabi so‘zlarda -qacha, uygacha, bog‘gacha, tog‘gacha kabi holatlarda esa -gacha shakli qo‘llanadi. Chegara shakli -ga jo‘nalish kelishigi va -cha chegara ma’nosini ifodalovchi unsur bilan bog‘liq holda izohlanadi. Ayrim grammatik manbalarda -gacha shaklining -ga jo‘nalish kelishigi hamda -cha elementi asosida shakllangani qayd etiladi. Chegara shakli kelishik shaklidan farqli ravishda faqat munosabat ifodalash bilan cheklanmay, otga chegaralanganlik, qadar, oxirgi nuqta kabi qo‘shimcha lug‘aviy-grammatik ma’no yuklaydi. Shu jihatdan u otning nokategorial, lug‘aviy shakllari tarkibiga kiritiladi. O‘zbek tili grammatik manbalarida otning sintetik funksional shakllari qatorida kichraytish, erkalash, qarashlilik, o‘rin belgisi, chegara, hurmat va o‘xshatish shakllari sanab o‘tiladi. Misollar: uygacha, maktabgacha, Samarqandgacha, qishloqqacha, eshikkacha, kechgacha, tonggacha, bayramgacha. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 3 |