info@gmail.com +998 99 741 35 23

Chet so‘zlar — Сырттан кирген сөздөр

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiChet so‘zlar
Terminning o'zbekcha etimologiyasiChet so‘zlar termini chet va so‘z so‘zlarining birikishi hamda ko‘plik shaklini hosil qiluvchi -lar qo‘shimchasining qo‘shilishidan tashkil topgan. Chet so‘zi turkiy tillarga xos bo‘lib, “tashqari, boshqa, yot” kabi ma’nolarni anglatadi. So‘z esa turkiy tillarning qadimiy leksik qatlamiga mansub bo‘lib, tilning ma’no ifodalovchi asosiy birliklaridan biridir. Shunga ko‘ra, chet so‘zlar birikmasining lug‘aviy ma’nosi “boshqa tilga mansub yoki boshqa tildan kirgan so‘zlar” degan mazmunni bildiradi. Tilshunoslik terminologiyasida chet so‘z atamasi boshqa tildan qabul qilingan, ammo qabul qiluvchi tilning fonetik, orfografik, grammatik va semantik tizimiga hali to‘liq singib ulgurmagan leksik birliklarni ifodalash uchun ishlatiladi. Biroq ilmiy adabiyotlarda chet so‘z va o‘zlashma so‘z tushunchalarining chegarasi masalasida turli qarashlar mavjudligi ham qayd etiladi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiChet so‘zlar – bir tilga boshqa tildan kirib kelgan, biroq qabul qiluvchi tilning fonetik, imloviy, grammatik va semantik tizimiga to‘liq moslashmagan yoki undagi begonalik xususiyatini ma’lum darajada saqlab qolgan so‘zlar. Bunday birliklar boshqa tilga mansubligi sezilib turishi, qo‘llanish doirasining cheklanganligi yoki muayyan soha va vaziyatlarda ishlatilishi bilan xarakterlanishi mumkin. Chet so‘zlarning asosiy belgisi – ularning boshqa tilga mansubligi va qabul qiluvchi tilda to‘liq o‘zlashib ketmaganligidir. So‘z boshqa tildan kirgach, vaqt o‘tishi bilan qabul qiluvchi tilning talaffuz, imlo, grammatik va so‘z yasash me’yorlariga moslashishi mumkin. Shu jarayon natijasida dastlab chet so‘z sifatida qo‘llangan birlik asta-sekin o‘zlashma so‘z maqomini olishi mumkin. Ilmiy manbalarda o‘zlashgan birlikning qabul qiluvchi tilga fonetik, orfografik, grammatik va semantik jihatdan singib borishi shu jarayonning muhim belgilaridan biri sifatida ko‘rsatiladi. Masalan: o‘zbek tiliga turli tarixiy va ijtimoiy-madaniy aloqalar natijasida arab, fors-tojik, rus, ingliz va boshqa tillardan ko‘plab so‘zlar kirib kelgan. Ularning ayrimlari o‘zbek tiliga to‘liq singib ketgan bo‘lsa, ayrimlari tilga nisbatan yangi yoki begona birlik sifatida qo‘llanadi. Chet so‘zlar tushunchasini o‘zlashma so‘zlar tushunchasidan farqlash lozim. O‘zlashma so‘z boshqa tildan kirib, qabul qiluvchi tilning lug‘at tarkibidan mustahkam o‘rin olgan va uning fonetik, grammatik hamda semantik qonuniyatlariga ma’lum darajada moslashgan birlikdir. Chet so‘z esa bunday singish jarayoni to‘liq yakunlanmagan birlik sifatida talqin qilinadi. Shu sababli barcha o‘zlashmalar dastlab chet so‘z sifatida qaralishi mumkin, ammo barcha chet so‘zlar ham bir xil darajada o‘zlashib ketgan bo‘lavermaydi. Chet so‘zlar tilning tashqi manbalar hisobiga boyish jarayoni bilan bevosita bog‘liq. Turli xalqlar o‘rtasidagi iqtisodiy, siyosiy, ilmiy, madaniy va ijtimoiy aloqalar natijasida bir tildagi so‘zlarning boshqa tilga kirib kelishi tabiiy lingvistik jarayon hisoblanadi. O‘zbek tilining lug‘at tarkibida ham tarixiy taraqqiyot davomida turli tillardan kirgan birliklar muhim qatlamni tashkil etadi. Misollar: yangi kirib kelgan va hali to‘liq moslashmagan xorijiy birliklar, ayrim sohalarga oid xalqaro atamalar, shuningdek, asl shakli yoki talaffuzi saqlangan ayrim xorijiy so‘zlar chet so‘z sifatida qo‘llanishi mumkin.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiСырттан кирген сөздөр
Terminning qirg'izcha etimologiyasiСырттан кирген сөздөр термин үч сөздөн «сырт», «кирүү», «сөз» туруп, сырттан кирген сөздөр деген аталыш түз маанисинде «башка тилден же тышкы булактан кирип келген сөздөр» деген түшүнүктү берет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiСырттан кирген сөздөр (өздөштүрүлгөн сөздөр) — башка тилдерден кыргыз тилине өтүп, күнүмдүк турмушта колдонулуп калган сөздөр. Кыргыз тилинин сөздүк курамында араб, иран жана орус тилинен кирген сөздөр көп кездешет. Башка тилден кабыл алынган сөздөр элдердин тарыхый-маданий, экономикалык байланышын чагылдырып турат.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni3