info@gmail.com +998 99 741 35 23

Chog‘ishtiruv bog‘lovchilari —

Termin kartochkasi to'liqligi: 30%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiChog‘ishtiruv bog‘lovchilari
Terminning o'zbekcha etimologiyasiChog‘ishtiruv bog‘lovchilari – chog‘ishtiruv, bog‘lovchi va -lar grammatik shakl ko‘rsatkichidan tarkib topgan terminologik birikma. Termin tarkibidagi chog‘ishtiruv so‘zi chog‘ishtirmoq fe’lidan hosil bo‘lgan. Chog‘ishtirmoq “ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa, belgi yoki tushunchani bir-biriga solishtirmoq, qiyoslamoq, o‘zaro taqqoslamoq” ma’nolarini bildiradi. Chog‘ishtir- fe’lida -tir qo‘shimchasi orttirma nisbat ma’nosini yuzaga keltiradi. Unga -uv harakat nomi qo‘shimchasi qo‘shilishi natijasida chog‘ishtiruv shakli hosil bo‘ladi. Tilshunoslikda ushbu nom so‘zlar, so‘z birikmalari, gap bo‘laklari va gaplarni o‘zaro grammatik hamda mazmuniy jihatdan bog‘laydigan yordamchi so‘z turkumi nomi sifatida terminlashgan. Bog‘lovchi termini grammatik ma’noda mustaqil atov yoki predikativ ma’no ifodalashdan ko‘ra, sintaktik birliklar o‘rtasidagi grammatik-semantik munosabatni ko‘rsatish vazifasiga ega bo‘lgan birliklarni anglatadi. Shu sababli termin tarkibidagi bog‘lovchi komponenti chog‘ishtirilayotgan birliklar o‘rtasida aloqa o‘rnatish xususiyatini ifodalaydi. Chog‘ishtiruv bog‘lovchilari terminining ichki tuzilishi quyidagicha izohlanadi: chog‘ishtir- + -uv → chog‘ishtiruv + bog‘la- + -uvchi → bog‘lovchi + -lar → chog‘ishtiruv bog‘lovchilari. Terminologik jihatdan chog‘ishtiruv komponenti qiyoslash munosabatini, bog‘lovchi komponenti esa grammatik bog‘lash vazifasini ifodalaydi. Natijada butun termin “qiyoslash munosabatini ifodalashga xizmat qiluvchi bog‘lovchi vositalar” mazmunini anglatadi. Termin boshqa tillardagi qiyoslash/taqqoslash ma’nosini anglatuvchi grammatik terminlar bilan mazmunan yaqin. Rus tilshunosligida bu munosabat сравнение (“qiyoslash, taqqoslash”), ingliz tilshunosligida esa comparison atamalari bilan ifodalanadi. O‘zbek tilshunoslik terminologiyasida esa chog‘ishtirish, chog‘ishtirma kabi birliklar ayniqsa ikki til yoki ikki hodisani o‘zaro qiyoslash ma’nosida faol qo‘llanadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiChog‘ishtiruv bog‘lovchilari – gap bo‘laklari, sodda gaplar yoki qo‘shma gap tarkibidagi predikativ birliklarni o‘zaro qiyoslash, solishtirish yoki chog‘ishtirish munosabati asosida bog‘lashga xizmat qiladigan til vositalari. Ularning asosiy mazmuniy vazifasi ikki yoki undan ortiq birlikda ifodalangan belgi, harakat, holat yoki voqea-hodisani bir-biriga qiyoslash va ular o‘rtasidagi o‘xshashlik, farq yoki nisbatni ko‘rsatishdan iborat. Bunda bog‘lanayotgan birliklar shunchaki grammatik jihatdan emas, balki mazmunan qiyosiy munosabat asosida birlashtiriladi. Chog‘ishtiruv munosabatida bir birlik qiyoslash mezoni, ikkinchi birlik esa qiyoslanayotgan obyekt sifatida ishtirok etishi mumkin. Masalan, Uning ovozi bulbulnikidek yoqimli gapida uning ovozi va bulbulning ovozi o‘rtasida o‘xshashlik asosidagi qiyoslash mavjud. Mazkur vositalar orqali quyidagi mazmuniy munosabatlar yuzaga kelishi mumkin: o‘xshashlik: U sher kabi jasur. qiyoslash: Bu kitob avvalgisiga qaraganda qiziqroq. tenglashtirish yoki nisbatlash: Uning ovozi bulbulnikidek yoqimli. farqlash: ikki hodisa yoki belgini bir-biriga chog‘ishtirish orqali ularning o‘ziga xos jihatlarini ko‘rsatish. Chog‘ishtiruv munosabatini ifodalashda kabi, singari, yanglig‘, -dek, -day, go‘yo, xuddi, qaraganda, nisbatan kabi vositalar qo‘llanishi mumkin. Biroq ularning barchasi grammatik jihatdan bog‘lovchi hisoblanmaydi. Masalan: kabi, singari, -dek o‘xshatish-qiyoslash munosabatini ifodalovchi vositalar bo‘lsa, go‘yo, xuddi ham qiyosiy-o‘xshatish mazmunini yuzaga chiqarishi mumkin.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomi—
Terminning qirg'izcha etimologiyasi—
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi—
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni3