Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Fonemaning variantlashuvi |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Ushbu termin yunoncha phōnē – ovoz, tovush; “ema” qo‘shimchasi esa “natija”, “birlik” kabi qismlardan atshkil topgan. Fonema – tilning ma’no farqlovchi eng kichik tovush birligi degan ma’noni anglatadi. “Variantlashuv” termini “variant” + o‘zbek tilidagi -lash- (holatga keltirish, o‘zgarish jarayoni) + -uv (jarayon nomi yasovchi qo‘shimcha) kabi shakllangan. Termin “variantlarga ajralish”, “turli ko‘rinishlarda namoyon bo‘lish jarayoni” degan ma’nolarni anglatadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Fonemaning nutqda turli fonetik sharoitlarda har xil ko‘rinishlarda (allofonlarda) namoyon bo‘lish hodisasidir. Masalan, o‘zbek tilidagi /k/ fonemasi turli pozitsiyalarda biroz farqli talaffuz qilinishi mumkin, ammo bu farqlar ma’noni o‘zgartirmaydi. Bunday ko‘rinishlar fonemaning variantlari yoki allofonlari hisoblanadi.Demak, etimologik jihatdan “fonemaning variantlashuvi” – “ma’no farqlovchi tovush birligining turli variantlarda namoyon bo‘lish jarayoni” degan ma’noni anglatadi. Fonema va tovush munosabati invariant-variant dialektikasini o‘zida aks ettiradi. Nutqiy variantlanishda fonema turli-tuman tovush sifatida yuzaga chiqadi va ularni shartli ravishda, masalan, [b1], [b2], [b3], [b4], [b5], [b6], ...[bn] tarzida belgilash mumkin. Nutqda voqelangan barcha [b]larni bitta b fonemasiga birlashtirishda ularning umumiy xossalari “yig‘iladi”. Bunday umumiy xossa – fizik (akustik) va fiziologik (artikulyatsion) o‘xshashlik. Turli talaffuz sharoitida bu umumiy belgi o‘zgarishga uchrashi mumkin. Lekin bu o‘zgarish miqdor o‘zgarishi darajasida bo‘lib, sifat o‘zgarishi bosqichiga yetmaydi. Aks holda, u boshqa fonemaning variantiga aylanib ketgan bo‘lar edi. Masalan, a fonemasi “quyi keng” va “lablanmagan”lik mohiyatiga ega. Shu boisdan u nutqiy voqelanganda, qanchalik o‘zgarishga uchramasin, baribir, tovush bu fonemaning varianti hisoblanishi uchun mazkur mohiyat chegarasidan chiqmasligi lozim. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 3 |