info@gmail.com +998 99 741 35 23

Izohli lug‘at — Түшүндүрмө сөздүк

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiIzohli lug‘at
Terminning o'zbekcha etimologiyasiUshbu termin ikki qismdan tashkil topgan: “izohli”‒ arabcha “īżāḥ” (إيضاح) so‘zidan olingan “izoh” ‒ “tushuntirish”, “sharhlash”, “aniqlashtirish” so‘ziga o‘zbek tilidagi “-li” qo‘shimchasi qo‘shilishi orqali hosil bo‘lgan. U “izohga ega”, “tushuntiruvchi” degan ma’noni bildiradi. Lug‘at ‒ arabcha “luġat” (لغة) so‘zidan kirib kelgan bo‘lib, “til”, “so‘zlar majmui”, “so‘z boyligi” ma’nolarini anglatadi. Izohli lug‘at termini “so‘zlarga izoh beruvchi lug‘at” yoki “tushuntirishlar bilan ta’minlangan lug‘at” degan ma’noni anglatadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiIzohli lug‘at ‒ so‘zlarning ma’nosi, qo‘llanilishi, uslubiy xususiyatlari va ayrim hollarda grammatik belgilari izohlanadigan lug‘at turidir. Bunday lug‘atlarda har bir so‘zning ma’nosi ta’riflanadi, zarur hollarda misollar bilan tushuntiriladi. Izohli lug‘atning asosiy vazifasi so‘zlarning mazmunini ochib berish, ularning to‘g‘ri qo‘llanishiga yordam berish va til boyligini o‘rganishga ko‘maklashishdan iborat. Masalan: izohli lug‘atda “kitob” so‘ziga “o‘qish uchun mo‘ljallangan bosma yoki qo‘lyozma asar” kabi ta’rif beriladi. Izohli lug‘at ‒ so‘z va iboralarning ma’nosi, qo‘llanishi hamda ayrim til xususiyatlarini tushuntirib beruvchi lug‘at turi bo‘lib, unda har bir lug‘aviy birlik izoh va ta’riflar orqali sharhlanadi. Tilshunoslikda izohli lug‘at so‘z va iboralarning ma’nolari batafsil sharhlanadigan, ularning grammatik, uslubiy va boshqa xususiyatlari ko‘rsatib beriladigan lug‘at turidir. Bunday lug‘atlar til boyligini o‘rganish va me’yorlashtirishda muhim manba hisoblanadi.Izohlovchi terminining etimologiyasi. Izohlovchi termini o‘zbekcha “izohlamoq” fe’li asosida hosil bo‘lgan. Izohlovchi termini o‘zbek tilidagi izoh va -lovchi qismlaridan tashkil topgan. Izoh ‒ arabcha “īżāḥ” (إيضاح) so‘zidan olingan bo‘lib, “izoh beruvchi”, “tushuntirish”, “aniqlashtirish”, “sharhlash” ma’nolarini anglatadi. -lovchi ‒ o‘zbek tilidagi so‘z yasovchi qo‘shimcha bo‘lib, ma’lum bir harakatni bajaruvchi shaxs yoki vositani bildiradi. Shunday qilib, izohlovchi so‘zining etimologik ma’nosi “izoh beruvchi”, “tushuntiruvchi” yoki “aniqlashtiruvchi” degan ma’noni anglatadi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiТүшүндүрмө сөздүк
Terminning qirg'izcha etimologiyasiИлимий терминологияда «түшүндүрмө сөздүк» өзүнүн этимологиялык түз маанисинде: «тилдин сөз байлыгын (сөздөрүн) жыйнап, алардын ички жашыруун же көмүскө маанилерин ачыкка чыгарып, чечмелеп (түшүндүрүп) берүүчү курал» дегенди билдирет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiТүшүндүрмө сөздүк – бул тилдеги сөздөрдүн маанисин ачып, чечмелеп жана мисалдар менен түшүндүрүп берүүчү лексикографиялык эмгек. 1969-жылы Ж. Шүкүровдун жетекчилиги астында бир том болуп жарык көргөн. Орточо эсеп менен 25 миң сөз жана сөз айкаштары камтылган. Кийин 1984-жылы сөздүктүн 1-тому (Адан – күрөгө чейин) чыгып, 2-тому ар кандай себептер менен чыкпай калган. Редакторлору: Э. Абдулдаев жана Д. Исаев болгон. Сөздүккө негизинен кыргыз адабий тилинин ошол кезде активдүү колдонулган лексикасы кирген. Эскирген сөздөр менен диалектилик, кесиптик лексиканын фактылары бар. Сөздөр алфавит тартиби боюнча жайгаштырылып, кайсы сөз түркүмүнө кирээри граммат. белгилер аркылуу көрсөтүлүп, ал сөздөрдүн лексикалык маанилери чечмеленип түшүндүрүлүп, тиешелүү мисалдар берилген. Сөздүн өтмө маанилерин, архаизмдер менен историзмдерди, диалектилик лексика фактыларын стилистикалык жактан ажыратууда атайын белгилер колдонулган. 2010-жылы бир том (А дан – Я га чейин), 2011-жылы академик А. Акматалиевдин жалпы редакциясы астында кайрадан «Кыргыз тилинин сөздүгү» деген ат менен 2 томдугу жаңыланып басылып чыккан. Сөздүктө 50 миңден ашык сөз жана сөз айкаштары камтылган.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni2