Termin kartochkasi to'liqligi: 60%
| Terminning o'zbekcha nomi | Kiritma gap |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Kiritma gap terminining etimologiyasi ikki tarkibiy qism asosida izohlanadi: kiritma so‘zi turkiy “kir-” fe’l negizidan yasalgan bo‘lib, “ichkariga kiritmoq”, “asosiy gap tarkibiga qo‘shmoq”, “oraga joylashtirmoq” ma’nolarini bildiradi. “-ma” qo‘shimchasi esa ot yasovchi affiks bo‘lib, harakat natijasini ifodalaydi. Shu asosda “kiritma”‒“asosiy tuzilma ichiga kiritilgan qo‘shimcha birlik” degan ma’noni anglatadi. Gap so‘zi turkiy til qatlamiga mansub bo‘lib, “tugallangan fikrni ifodalovchi sintaktik birlik” ma’nosini bildiradi. Kiritma gap termini etimologik jihatdan “asosiy gap tarkibiga qo‘shimcha izoh, ma’lumot yoki munosabat sifatida kiritilgan gap” degan ma’noni anglatadi. Tilshunoslikda kiritma gap asosiy gapning sintaktik tuzilmasini buzmagan holda, unga qo‘shimcha izoh, aniqlik yoki hissiy munosabat kirituvchi yordamchi gap sifatida qaraladi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Kiritma gap ‒ asosiy gap tarkibiga qo‘shimcha izoh, aniqlik, tushuntirish yoki muallifning munosabatini ifodalash uchun kiritiladigan, lekin grammatik jihatdan asosiy gap bilan bevosita bog‘lanmagan gapdir. Ular asosiy fikrning mazmunini buzmaydi, balki uni to‘ldiradi yoki aniqlashtiradi. Kiritma gaplar odatda nutqda pauza, intonatsiya yoki yozuvda vergul, tire, qavs orqali ajratib ko‘rsatiladi. Masalan: U keldi (men kutgan odam). Bu kitob ‒ aytishlaricha ‒ juda qiziqarli. U muvaffaqiyatga erishdi, bu esa hammamizni quvontirdi. Kiritma gap ‒ asosiy gapga qo‘shimcha ma’no beruvchi, izohlovchi va grammatik jihatdan mustaqil bo‘lmagan yordamchi gapdir. Sintaksisda kiritma gap asosiy gap tarkibiga qo‘shimcha izoh, tushuntirish yoki ma’lumot sifatida kiritiladigan gapdir. U asosiy fikrga qo‘shimcha mazmun yuklaydi, biroq gapning asosiy sintaktik tuzilishiga kirmaydi. Masalan: Bu masala, menimcha, ancha murakkab.; Yig‘ilish (u kutilganidan uzoq davom etdi) kech tugadi. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | Киринди сүйлөм |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | Киринди сүйлөм термин эки бөлүктөн турат: «киринди» жана «сүйлөм». Киринди деген сөз кыргыздын «кир» (ичкери өтүү, кошулуу) деген негизги кыймыл-аракетти билдирген этишинен келип чыккан: Кир- (уңгу этиш) → Кирин- (өздүк мамиле этиш) → Киринди (заттанган сын атооч, «сырттан кошулган», «аралашып кирген» деген маанини берет). Сүйлөм «сүйлө-» этишине «-м» мүчөсү жалгануу аркылуу жасалган. |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | Киринди сүйлөм да киринди сөздөр сыяктуу сүйлөмдүн жалпы маанисине карата сүйлөөчүнүн мамилесин билдирет. Бирок киринди сүйлөм түзүлүшү боюнча киринди сөздөн айырмаланат. Анткени ал жөнөкөй сүйлөмдөр сыяктуу эле предикативдик борборго (баш мүчөлөрү же алардын бирөө) ээ. Киринди сүйлөм окшоштуруу, салыштыруу, болжолдоо, күчөтүү, тактоо, өкүнүү, макулдук, ишенич, кеңешүү, өтүнүү, сурануу жана жекече ар кандай мамилелерди, кошумча модалдык маанилерди сүйлөмгө бөлүү үчүн колдонулат. |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 3 |