info@gmail.com +998 99 741 35 23

Leksika — Лексика

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiLeksika
Terminning o'zbekcha etimologiyasi“Leksika” terminining etimologiyasi qadimgi yunon tiliga borib taqaladi. Bu termin yunoncha “lexikos” ‒ “so‘zga oid”, “lug‘atga oid” sifatidan kelib chiqqan. Lexikos esa o‘z navbatida “lexis” so‘ziga borib taqaladi. Lexis “so‘z”, “nutq”, “ifoda”, “so‘zlash usuli” degan ma’nolarni anglatadi. Mazkur termin lotin tili “lexicum” va keyinchalik Yevropa tillari orqali ilmiy muomalaga kirgan. Rus tilida лексика, o‘zbek tilida esa leksika shaklida qo‘llanila boshlagan. Shunday qilib, leksika termini etimologik jihatdan “so‘zlar majmui”, “tilning so‘z boyligi” degan ma’noni anglatadi. Tilshunoslikda bu termin muayyan tilning yoki ma’lum davr, uslub, fan yoxud ijtimoiy qatlamga xos bo‘lgan barcha so‘zlar yig‘indisini ifodalash uchun qo‘llanadi. Bu sababli leksika tilshunoslikning asosiy terminlaridan biri hisoblanadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiLeksika ‒ tilning barcha so‘z va iboralari majmui, ya’ni uning lug‘at tarkibini ifodalovchi tilshunoslik terminidir. U muayyan tilning so‘z boyligini, uning tarkibi va rivojlanish xususiyatlarini o‘z ichiga oladi. Mazmunan leksika tilning nomlash vazifasini bajaruvchi barcha lug‘aviy birliklarni qamrab oladi. Uning tarkibiga mustaqil ma’noga ega bo‘lgan so‘zlar, turg‘un birikmalar, terminlar, iboralar, neologizmlar, tarixiy va eskirgan so‘zlar, shevaga xos birliklar hamda o‘zlashma so‘zlar kiradi. Leksika til taraqqiyoti davomida doimiy ravishda boyib va o‘zgarib boradi, chunki jamiyat hayotidagi ijtimoiy, madaniy, ilmiy va texnologik o‘zgarishlar yangi so‘zlarning paydo bo‘lishiga, ayrimlarining esa iste’moldan chiqishiga sabab bo‘ladi. Tilshunoslikda leksika turli mezonlarga ko‘ra tasniflanadi. Masalan: umumiste’mol leksikasi ‒ barcha til egalari tomonidan keng qo‘llaniladigan so‘zlar. Kasb-hunar va terminologik leksika ‒ muayyan soha yoki fan doirasida ishlatiladigan so‘zlar. Dialektal leksika ‒ shevalarga xos so‘zlar. Tarixiy va eskirgan leksika ‒ hozirgi nutqda kam qo‘llanadigan yoki iste’moldan chiqqan so‘zlar. Yangi leksika (neologizmlar) ‒ tilga yaqinda kirib kelgan yoki yangi yaratilgan so‘zlar. Leksika ‒ muayyan tilning lug‘at boyligini tashkil etuvchi barcha so‘z va iboralar yig‘indisi bo‘lib, tilning eng muhim tarkibiy qismlaridan biridir. U tilning rivojlanishi, jamiyat taraqqiyoti va inson tafakkuri bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, leksikologiya fanining asosiy tadqiqot obyektini tashkil etadi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiЛексика
Terminning qirg'izcha etimologiyasiЛексика гректин Lexikos сөзүнөн алынган болуп, сөзгө тиешелүү деген маанини билдирет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiЛексика – 1) тилдеги сөздөрдүн жыйындысы, анын сөздүк курамы. Лексика термини сөздүк курамдын айрым катмарларына карата да (тиричилик лексика, поэтикалык лексика, иштиктүү лексика, ж.б.), тигил же бул акын-жазуучу колдонгон бардык сөздөрдү белгилөө үчүн да (Толстойдун лексикасы, Айтматовдун лексикасы ж.б) же белгилүү бир көркөм чыгармада колдонулган бардык сөздөрдү көрсөтүү үчүн да ("Сынган кылычтын" лексикасы ж.б.) колдонулат. Лексика лексикологиянын, семасиологиянын, ономасиологиянын изилдөө предметин түзөт. Лексика чындыкты түз же кыйыр чагылдыруу менен, элдин коомдук, материалдык жана маданий турмушундагы өзгөрүүлөргө жараша толукталып, байып отурат. Бир тилде сүйлөгөн адамдардын ортосундагы социалдык-таптык, кесиптик, жаш курактык айырмачылыктар (жаргон, арго, сленг ж.б.) да лексикада орун алып, лексиканын социалдык стратификациясы социолингвистикада, психолингвистикада, социалдык диалектологияда изилденет. Ал эми лексикада орун алган диалектилик өзгөчөлүктөр тилдин белгилүү бир аймакта таралган спецификалык обьектиси болуп саналат. көрүнүштөрү диалектологиянын Лексиканын кыймылдуулугу, динамизми тилдин тарыхый өнүгүүсүнөн ачык байкалат. Коомдук-саясий, социалдык жана маданий шарт-талаптарга ылайык, айрым сөздөр пайдалануудан чыгып же таптакыр жок болуп кетсе (историзмдер, архаизмдер), айрым сөздөр жаңы пайда болот, башка тилдерден кабыл алынат, өздөштүрүлөт (неологизмдер). Лексикадагы өзгөрүүлөр үзгүлтүксүз жүрүп тургандыктан, тилдин өнүгүүсүнүн ар бир этабы өзүнүн сөздүк курамы менен мүнөздөлөт. Мазмун планы боюнча алганда, лексикада: 1) толук маанилүү жана кызматчы сөздөр, 2) абстракттуу жана конкреттүү сөздөр, 3) синонимдер, 4) антонимдер, 5) гипонимдер болот. Сөздөрдүн семантикалык карым-катыштары лексика-семантикалык топтордун негизин түзүп, парадигмалык байланышта турат. Туюндуруу планы боюнча алганда, лексикада: 1) омонимдер, 2) омографтар, 3) омофондор, 4) омоформалар, 5) паронимдер кездешет. Ар бир тилдин лексикасы стилистикалык жактан дифференцияланат. Стилистикалык жактан бейтарап сөздөр кептин бардык стилинде колдонулуп, сөздүк курамдын негизин түзсө, стилистикалык жактан шөкөттөлгөн, боекчолуу сөздөр кептин белгилүү бир тибинде, шартында гана колдонулат (М., илимий лексика, поэтикалык лексика, оозеки сүйлөшүү лексика, вульгардык лексика ж.б.). О.э. лексиканын чегинде абстракттуу, стилистикалык жана поэтикалык жактан бейтарап мүнөздө болгон терминдер жана конкреттүү, көп маанилүү, индивидуалдуу, экспрессивдүү мүнөздө болгон фразеологизмдер өзгөчө орунда турушат. Лексиканы тизмектөө, сыпаттоонун негизги каражаты болуп сөздүктөр эсептелет.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni7