Termin kartochkasi to'liqligi: 60%
| Terminning o'zbekcha nomi | Lison |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | “Lison” terminining etimologiyasi arab tiliga borib taqaladi. Bu so‘z arabcha لسان (lisān) shaklidan olingan bo‘lib, “til”, “nutq a’zosi”, “so‘zlashuv”, “ifoda vositasi” degan ma’nolarni anglatadi. Arab tilida lisān dastlab jismoniy ma’noda “til (organ)”ni bildirgan bo‘lsa, keyinchalik majoziy ma’noda “til ‒ nutq tizimi, til vositasi” ma’nosida ham keng qo‘llanila boshlagan. O‘zbek tiliga bu so‘z lison shaklida o‘zlashgan. “Lison” termini arabcha lisān so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, tilshunoslikda “insonlar o‘zaro muloqot qiladigan til tizimi” ma’nosini ifodalovchi ilmiy va adabiy termin sifatida qo‘llanadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Lison ‒ tilning inson ongida mavjud bo‘lgan, tizim sifatida shakllangan va nutqda qo‘llanishi mumkin bo‘lgan ichki tuzilishi va qoidalar majmuasini ifodalovchi lingvistik tushunchadir. Mazmunan lison tilning “ichki modeli” sifatida qaraladi. U insonlar muloqotida bevosita yuzaga chiqadigan nutqdan farqli ravishda, tilning imkoniyatlar tizimini, ya’ni so‘zlar, grammatik qoidalar va sintaktik qurilishlarning ongdagi umumlashgan ko‘rinishini anglatadi. Lison nutqda amalga oshadigan barcha gap va ifodalar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Tilshunoslikda lison nutq (parole) bilan qarama-qarshi qo‘yiladi: lison ‒ til tizimi, imkoniyat, qoidalar majmuasi; nutq ‒ shu tizimning real muloqot jarayonida amalga oshishi. Masalan: o‘zbek tilidagi kitob, o‘qimoq, yaxshi kabi birliklar va ularni bir-biriga bog‘lash qoidalari lisoniy tizimni tashkil etadi, ularning real gaplarda qo‘llanishi esa nutq hisoblanadi. Lison ‒ tilning ongdagi tizimli ko‘rinishi bo‘lib, u nutqni hosil qilish va tushunish uchun zarur bo‘lgan barcha lingvistik imkoniyatlar va qoidalarni o‘z ichiga oladi. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | Тил |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | «Тил» – байыркы түрк тилдеринен бери колдонулуп келе жаткан сөздөрдүн бири. «Тил», «сүйлөө органы», «сүйлөө», «сөз» маанилерин билдирген. |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | Тил – адамдардын байланыш каражаты катары кызмат кылган белгилердин системасы. Тилдин жардамы менен дүйнөнү таанып билүү ишке ашырылат. Тил табигый жана жасалма болушу мүмкүн. Күндөлүк турмушта пайдаланылчу тил табигый тил деп, ал эми кандайдыр бир өзгөчөлүү маселелерди түшүндүрүүчү, тар чөйрөдө колдонулчу тилди жасалма тил деп аташат. Мисалы, математикалык символиканын тили, физикалык теориялардын тили ж. б. тил – социалдык кубулуш. Ой-жүгүртүүнүн жашаш формасы катарында көрүнүү менен, тил ошону менен катар аң-сезимдин калыптанышында чоң роль ойнойтил тил топтолгонбилимдерди сактоонун жана аларды кийинки муундарга өткөрүп берүүнүн каражаты болуп кызмат кылатил тилдин жардамы менен конкретүү ой жүгүртүү ишке ашырылат. Кийинки мезгилдерде тил жалаң гана лингвистиканын эмес, ошондой эле логиканын жана семиотиканын да изилдөө объектиси болуп жатат. Ушуга байланыштуу азыркы замандын неопозитивизми философиялык изилдөөлөрдүн бүткүл проблематикасын тилди логикалык талдоо ишине ыйгарып салууну көздөшөт. |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 7 |