Termin kartochkasi to'liqligi: 60%
| Terminning o'zbekcha nomi | Lisoniy paradigma |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | “Lisoniy paradigma” terminining etimologiyasi uning tarkibidagi ikki so‘z ‒ lisoniy va paradigmaning kelib chiqishiga asoslanadi. Lisoniy so‘zi arabcha لسان (lisān) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “til”, “nutq”, “so‘zlashuv vositasi” ma’nolarini anglatadi. O‘zbek tilida unga -iy qo‘shimchasi qo‘shilib, “tilga oid”, “til tizimiga tegishli” degan ma’noni bildiradi. Paradigma so‘zi qadimgi yunoncha παράδειγμα (paradeigma) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “namuna”, “andoza”, “model”, “misol” degan ma’nolarni anglatadi. Bu atama lotin va Yevropa tillari orqali ilmiy termin sifatida shakllanib, tilshunoslikka kirib kelgan. “Lisoniy paradigma” termini etimologik jihatdan “tilga oid namuna yoki tizim” degan ma’noni bildiradi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Lisoniy paradigma ‒ til tizimida bir xil o‘rinda turib, ma’lum belgi (grammatik, semantik yoki funksional xususiyat) asosida bir-birini almashtira oladigan til birliklari majmuidir. Mazmunan paradigma til birliklarining tanlov (variantlik) munosabatini ifodalaydi. Ya’ni nutqda bir o‘rinda turli shakl yoki birliklardan faqat bittasi tanlanadi, qolganlari esa shu o‘rinda uning o‘rnini bosishi mumkin bo‘lgan muqobillar sifatida mavjud bo‘ladi. Bu hodisa tilning tizimlilik va variantlilik xususiyatini ko‘rsatadi. Lisoniy paradigma turli darajalarda namoyon bo‘ladi: fonetik paradigma: tovushlar tizimi (masalan, bir o‘rinda turli fonemalar almashishi); morfologik paradigma: so‘z shakllari (kitob, kitoblar, kitobning); leksik paradigma: sinonim so‘zlar guruhi (yaxshi, a’lo, zo‘r); sintaktik paradigma: gap qurilishidagi muqobil shakllar. Lisoniy paradigma ‒ til tizimida bir xil vazifani bajaruvchi, o‘zaro almashinish imkoniyatiga ega bo‘lgan til birliklari majmui bo‘lib, u tilning variantlilik va tizimlilik xususiyatini ifodalaydi. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | Лингвистикалык парадигма |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | Лингвистикалык парадигма эки сөздөн түзүлгөн: «Лингвистикалык» – латын тилиндеги lingua – «тил» деген сөздөн келип чыккан. Lingua → linguisticus – «тилге тиешелүү» деген мааниде. «Парадигма» – байыркы грек тилиндеги παράδειγμα (paradeigma) сөзүнөн келип чыккан. Ал «үлгү», «мисал», «модель», «калып» деген маанилерди билдирет. |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | Лингвистикалык парадигма – тилдеги бирдей же окшош грамматикалык белгилердин негизинде өз ара байланышкан жана белгилүү бир системаны түзгөн тилдик формалардын жыйындысы. Башкача айтканда, бир эле тилдик бирдиктин грамматикалык өзгөрүү формалары же бир функцияны аткарган тилдик бирдиктердин системалуу катары парадигма деп аталат. |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 9 |