Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Lisoniy sintaktik qolip |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Lisoniy ‒ arab tilidagi lisān (لسان) so‘zidan olingan bo‘lib, “til”, “nutq organi” hamda “til tizimi” ma’nolarini anglatadi. O‘zbek tilida lison termini tilning ichki tizimi, ya’ni nutqdan farqli ravishda tilning abstrakt va barqaror tomonini ifodalash uchun qo‘llanadi. Unga -iy sifat yasovchi qo‘shimchasi qo‘shilishi natijasida lisoniy shakli hosil bo‘lib, “til tizimiga oid” degan ma’noni bildiradi; sintaktik ‒ qadimgi yunoncha syntaxis ‒ so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, syn‒ “birga”, taxis ‒ “tartib”, “joylashtirish” ma’nolarini anglatadi. Ushbu so‘z lotincha syntaxis orqali Yevropa tillariga kirgan va keyinchalik ruscha синтаксический shakli orqali o‘zbek tiliga sintaktik tarzida o‘zlashgan. Termin “so‘zlarning bog‘lanishi va gap tuzilishiga oid” ma’nosini ifodalaydi; qolip ‒ fors tilidagi qālib (قالب) so‘zidan kirib kelgan bo‘lib, “shakl”, “andoza”, “namuna”, “forma” degan ma’nolarni anglatadi. Ilmiy terminologiyada qolip ma’lum bir hodisa yoki tuzilmaning barqaror modeli, andozasi yoki strukturaviy sxemasini ifodalash uchun ishlatiladi. Lisoniy sintaktik qolip termini etimologik jihatdan “til tizimiga xos sintaktik andoza”, “tilning sintaktik tuzilish modeli” yoki “gap qurilishining lisoniy namunasi” degan ma’noni anglatadi. Tilshunoslikda mazkur termin til tizimida mavjud bo‘lgan, nutqda turli birliklar bilan to‘ldiriladigan abstrakt sintaktik model yoki strukturaviy sxemani ifodalash uchun qo‘llaniladi. Bu tushuncha, ayniqsa, o‘zbek substansial (formal-funksional) tilshunosligida gap va so‘z birikmalarining lisoniy tuzilishini tavsiflashda muhim nazariy termin hisoblanadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Nutqiy sintaktik birlik sifatida nutqda qo‘llanadigan, sezgi a’zolariga ta’sir qiladigan, o‘qish, yozish, aytish, eshitish mumkin bo‘lgan so‘z birikmasi va gap tushuniladi. Lisoniy sintaktik birlik esa so‘z birikmasi va gap hosil qilish qolipi. Lisoniy sathga tegishli bo‘lganligi uchun ularni lisoniy sintaktik qolip (qisqacha LSQ) deb ataymiz. LSQ g‘isht qolipiga o‘xshaydi. Inson ongida ham so‘zlash, nutqni shakllantirish maqsadida leksemalarni so‘z birikmasi shakliga keltirish, gap hosil qilish qolipi mavjud. Ular LSQ, model, konstruksiya, qurilma deb nomlansa-da, aslida bir tushunchani ifodalaydi. Masalan: kitobni o‘qimoq kabi cheksiz birikmani chiqaradigan [ot tushum kelishigi + fe’l] so‘z birikmasi qolipi qanday nomlanmasin, uning mohiyatiga ta’sir qilmaydi. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 6 |