info@gmail.com +998 99 741 35 23

Lеksikalizatsiya — Лексикализация

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiLеksikalizatsiya
Terminning o'zbekcha etimologiyasi“Leksikalizatsiya” terminining etimologiyasi uning tarkibidagi leksik va -alizatsiya (-izatsiya) qismlarining kelib chiqishiga asoslanadi. Leksik so‘zi qadimgi yunon tilidagi (lexis) so‘zidan olingan bo‘lib, “so‘z”, “nutq”, “ifoda” degan ma’nolarni anglatadi. Undan lexikos (“so‘zga oid”, “lug‘atga oid”) sifati hosil bo‘lgan. Bu atama lotin va Yevropa tillari orqali rus tiliga (лексический), undan esa o‘zbek tiliga leksik shaklida kirgan; -alizatsiya (-izatsiya) affiksi lotin tilidagi -izatio qo‘shimchasidan kelib chiqqan bo‘lib, “aylantirish”, “ma’lum holatga keltirish”, “jarayonga aylanish” ma’nolarini bildiradi. Bu qo‘shimcha ko‘plab ilmiy terminlarda biror hodisaning yuz berish jarayonini ifodalash uchun qo‘llanadi. Leksikalizatsiya termini etimologik jihatdan “leksik birlikka aylanish”, “so‘z sifatida shakllanish jarayoni” degan ma’noni anglatadi. Tilshunoslikda leksikalizatsiya ‒ dastlab erkin so‘z birikmasi, grammatik shakl yoki boshqa til birligining vaqt o‘tishi bilan mustaqil lug‘aviy birlik, ya’ni alohida so‘z sifatida til lug‘at tarkibidan o‘rin olishi jarayonidir. Shu sababli ushbu termin “so‘zlashuv yoki grammatik birlikning leksik birlikka aylanishi” mazmunini ifodalovchi ilmiy atama sifatida qo‘llanadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiLeksikalizatsiya ‒ tilshunoslikda dastlab erkin so‘z birikmasi, grammatik shakl yoki nutqiy konstruktsiyaning vaqt o‘tishi bilan mustaqil leksik birlik (so‘z) sifatida shakllanishi va lug‘at tarkibidan o‘rin olishi jarayonidir. Mazmunan leksikalizatsiya jarayonida til birliklari o‘zining dastlabki grammatik yoki erkin bog‘lanish xususiyatini yo‘qotib, yaxlit, tayyor so‘z yoki barqaror birlik sifatida qabul qilinadi. Natijada ularning ma’nosi ham umumlashib, yaxlit lug‘aviy ma’noga ega bo‘ladi. Masalan: qo‘l qo‘ymoq → vaqt o‘tishi bilan ayrim holatlarda “tasdiqlamoq” ma’nosida barqarorlashgan; yuz tutmoq → “biror holatga duch kelmoq” ma’nosida mustaqil birlik sifatida qo‘llanadi; ko‘z oldi → dastlab erkin birikma bo‘lsa, hozir “tasavvur, xayol” ma’nosida leksikalashgan. leksikalizatsiya — til birliklarining vaqt o‘tishi va qo‘llanish jarayonida mustaqil so‘z yoki turg‘un leksik birlikka aylanish jarayonidir. Bu hodisa tilning rivojlanishi va lug‘at tarkibining boyishida muhim rol o‘ynaydi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiЛексикализация
Terminning qirg'izcha etimologiyasiЛексикализация термини: грекче lexis – «сөз», «сүйлөө»; -ал- – тиешелүүлүктү билдирген терминдик бөлүк; -изация – «процесс, белгилүү абалга айлануу» маанисин берген сөз жасоочу бөлүк. Демек, лексикализация – түз маанисинде «сөзгө айлануу, лексикалык бирдикке өтүү процесси» дегенди билдирет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiЛексикализация – тилдеги эркин сөз айкашынын, сөздүн формасынын же башка тилдик түзүлүштүн бара-бара туруктуу лексикалык мааниге ээ болуп, тилдин сөздүк курамындагы өз алдынча лексикалык бирдикке айлануу процесси. Жөнөкөй айтканда: тилдеги мурдагы грамматикалык же эркин түзүлүш туруктуу сөзгө же сөз айкашынын лексикалык бирдигине айланат. Мисалы: көз караш – баштапкы маанисинде «көздүн кароо багыты» деген түшүнүккө жакын болсо, кийин «пикир, мамиле, түшүнүк» деген туруктуу лексикалык мааниге ээ болгон. Бул – лексикализациянын көрүнүшү.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni3