info@gmail.com +998 99 741 35 23

Lug‘aviy kalka — Лексикалык калька

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiLug‘aviy kalka
Terminning o'zbekcha etimologiyasi. Lug‘aviy kalka termini ikki qismdan tashkil topgan: lug‘aviy va kalka. Lug‘aviy so‘zi arab tilidagi “lug‘at” (لغة – lug‘ah) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “so‘z”, “til boyligi”, “leksikaga oid” ma’nolarini anglatadi. O‘zbek tilida -iy qo‘shimchasi yordamida “lug‘atga oid”, “leksik” ma’nosini ifodalovchi lug‘aviy sifati hosil qilingan. Kalka termini esa rus tilidagi «калька» so‘zidan o‘zlashgan. Rus tiliga u fransuzcha calque (“nusxa”, “ko‘chirib olish”) so‘zidan kirgan. Tilshunoslikda kalka bir tildagi so‘z yoki iboraning shaklini emas, balki uning tarkibiy qismlari va ma’nosini boshqa til vositalari bilan aynan tarjima qilib yaratish usulini bildiradi. Lug‘aviy kalka ‒ bir tildagi leksik birlikning (so‘z yoki so‘z birikmasining) tarkibiy qismlarini boshqa tilga so‘zma-so‘z tarjima qilish orqali hosil qilingan yangi birlikdir. Masalan: ruscha небоскрёб → o‘zbekcha osmono‘par; inglizcha skyscraper → o‘zbekcha osmono‘par. Lug‘aviy kalka termini “lug‘atga oid so‘zma-so‘z tarjima asosida hosil qilingan leksik birlik” degan ma’noni anglatadi va u tilshunoslikda tillararo leksik o‘zlashish usullaridan birini ifodalovchi termin hisoblanadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiLug‘aviy kalka ‒ bir tildagi so‘z yoki iboraning ma’nosi va tuzilishini saqlagan holda, uning qismlarini boshqa til vositalari bilan so‘zma-so‘z tarjima qilish orqali hosil qilingan birlikdir. Bunda so‘zning tovush shakli emas, balki uning ichki mazmuni va tarkibi ko‘chiriladi. Lug‘aviy kalka boshqa tildagi so‘zning ma’nosini o‘z tilidagi mavjud so‘zlar yordamida ifodalaydi. U yangi termin va atamalarni yaratishda keng qo‘llanadi. Kalkada asl so‘zning tarkibiy qismlari alohida tarjima qilinadi va yangi birlik hosil qilinadi. Masalan: Ruscha небоскрёб → o‘zbekcha osmono‘par (nebo – osmon, skryob – o‘par); inglizcha skyscraper → o‘zbekcha osmono‘par; inglizcha mother tongue → o‘zbekcha ona tili. Lug‘aviy kalka ‒ bu bir tildagi so‘z yoki terminning ma'nosi va tuzilishini saqlagan holda, uning qismlarini ikkinchi tilning o‘z leksik vositalari orqali so‘zma-so‘z tarjima qilish natijasida hosil bo‘lgan til birligidir. U terminologiyani boyitish va yangi ilmiy-texnik atamalarni milliy til imkoniyatlari asosida yaratishda muhim usullardan biri hisoblanadi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiЛексикалык калька
Terminning qirg'izcha etimologiyasiЛексикалык калька эки сөздөн турат: «Лексикалык» – байыркы грек тилиндеги lexikos – «сөзгө тиешелүү», «сөздүккө байланыштуу» деген мааниден келип чыккан. Анын түбү lexis – «сөз», «сүйлөө». «Калька» – француз тилиндеги calque – «көчүрмө», «үлгү боюнча көчүрүү» деген сөздөн келип чыккан. Ал француз тилиндеги calquer – «көчүрүп түшүрүү, үлгүсүн алуу» деген этиш менен байланыштуу. Демек, «лексикалык калька» деген терминдин түз мааниси — «сөздү же сөз айкашын башка тилдеги үлгүсү боюнча которуп түзүү». Мисалы: орус тилиндеги железная дорога → кыргызча темир жол. Бул жерде чет тилдеги сөз айкашынын ар бир компоненти өзүнчө которулуп, жаңы сөз айкашы түзүлгөн.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiЛексикалык калька – башка тилдеги сөздүн же сөз айкашынын түзүлүшүн, маанилик бөлүктөрүн өз тилинин сөздөрү менен сөзмө-сөз которуу аркылуу кабыл алуу жолу менен пайда болгон лексикалык бирдик. Башкача айтканда, чет тилдеги даяр сөз же сөз айкашынын түзүлүшү үлгү катары алынып, анын ар бир компоненти которулуп, жаңы тилдик бирдик түзүлөт.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni3