info@gmail.com +998 99 741 35 23

Lug‘aviy ma’no — Лексикалык маани

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiLug‘aviy ma’no
Terminning o'zbekcha etimologiyasiLug‘aviy so‘zi lug‘at so‘zidan yasalgan bo‘lib, u arab tilidagi لغة (lug‘ah) so‘zidan o‘zlashgan. Lug‘ah “til”, “so‘zlashuv”, “nutq” degan ma’nolarni anglatadi. O‘zbek tilida -iy qo‘shimchasi qo‘shilishi orqali lug‘aviy (“lug‘atga, so‘zga oid”) sifati hosil bo‘lgan. Ma’no so‘zi ham arab tilidan kirgan bo‘lib, معنى (ma‘nā) shakliga ega. U “mazmun”, “mohiyat”, “anglatilgan tushuncha” degan ma’nolarni bildiradi. Lug‘aviy ma’no termini etimologik jihatdan “so‘zga xos ma’no”, “lug‘atda qayd etilgan ma’no” degan mazmunni anglatadi. Tilshunoslikda bu termin so‘zning nutqdagi qo‘llanishidan qat’i nazar, uning til tizimida mustahkamlangan asosiy semantik mazmunini ifodalaydi. Boshqacha aytganda, lug‘aviy ma’no ‒ so‘zning borliqdagi narsa, belgi, harakat yoki hodisani nomlash vazifasi bilan bog‘liq bo‘lgan asosiy ma’nosidir. “Lug‘aviy ma’no” atamasi arab tilidan o‘zlashgan ikki leksema ‒ lug‘ah (“til”, “so‘z”) va ma‘nā (“mazmun”, “tushuncha”)ning birikishidan shakllangan bo‘lib, “so‘zning asosiy, lug‘atda ifodalangan ma’nosi”ni bildiruvchi tilshunoslik terminidir.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiLug‘aviy ma’no ‒ so‘zning til tizimida mustahkamlangan, lug‘atlarda qayd etilgan va nutqdan tashqarida ham mavjud bo‘lgan asosiy ma’nosidir. U so‘zning borliqdagi narsa, hodisa, belgi, harakat yoki holatni nomlash vazifasini ifodalaydi hamda til egalari tomonidan umumiy tarzda tushuniladi. Lug‘aviy ma’no so‘zning eng muhim semantik xususiyati bo‘lib, u grammatik ma’nodan farqli ravishda so‘zning mazmunini, ya’ni nimani anglatishini bildiradi. Nutq jarayonida lug‘aviy ma’no kontekst ta’sirida kengayishi, torayishi yoki ko‘chma ma’noda qo‘llanishi mumkin, biroq uning asosiy mazmuni saqlanib qoladi. Masalan: Daraxt ‒ ildizi, tanasi va shoxlari bo‘lgan ko‘p yillik o‘simlik. Yurmoq ‒ piyoda harakat qilmoq. Oq ‒ oq rangni bildiruvchi belgi. Lug‘aviy ma’no ‒ bu so‘zning til tizimida shakllangan, lug‘atlarda aks etgan va voqelikdagi predmet, belgi, harakat yoki hodisani ifodalovchi asosiy ma’nosidir. Bu tushuncha leksikologiya va semasiologiyaning muhim kategoriyalaridan biri hisoblanadi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiЛексикалык маани
Terminning qirg'izcha etimologiyasi«Лексикалык маани» термини эки бөлүктөн турат: «Лексикалык» – байыркы грек тилиндеги lexikos (λεξικός) сөзүнөн келип чыккан. Ал «сөзгө тиешелүү», «сөздүккө байланыштуу» деген маанини билдирет. Негизги түбү lexis (λέξις) – «сөз», «сүйлөө», «туюнтуу» деген маанилерде колдонулган. «Маани» – араб тилиндеги مَعْنًى (maʿnā) сөзүнөн келип чыккан. Ал «маани», «мазмун», «түшүнүк», «билдирилген нерсе» деген маанилерди туюнтат. Демек, «лексикалык маани» деген термин этимологиялык жактан «сөздүн билдирген мааниси, мазмуну» деген түшүнүктү берет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiЛексикалык маани – сөз топторуна же сөз категорияларына тиешелүү болуп, грамматикалык мааниден айрымаланып, лексикалык бирдикке гана таандык маани. Толук маанилүү сөздөрдүн басымдуу көпчүлүгүнүн лексикалык мазмуну бирдей болбойт. Ошондуктан сөздүн лексика семантикалык варианттарын түзөт. Лексикалык семантиканы уюштуруунун ушул жагы полисемия деп аталат. Сөздүн түшүнүккө же предметке тиешелүүлүгүнө карай лексикалык маани, тике жана көзкарандылыгына өтмө карай маани болуп, фразеологиялык контекстке түрмөккө байланышкан конструкция ж-а эркин маани болуп бөлүнөт. Лексикалык маани – сөздүн объективдүү чындыктагы бир текке, бир класска кирген нерселерди башкалардан айырмалап көрсөткөн жеке керт башына тиешелүү мааниси. Сөздөрдүн лексикалык маанисинин ар башкалыгына ылайык, бир сөз экинчи бир сөздөн айырмалангандыктан, лексикалык маани ар бир сөздүн керт башына тиешелүү материалдык маани катары каралат. М.: балапан - куштун жана башка канаттуунун баласы ж.б.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni2