Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Natija ergash gap |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Natija ergash gap termini ikki komponentdan – natija va ergash gap birikmasidan tashkil topgan. Natija so‘zi arabcha نَتِيجَة (natīja) so‘zidan o‘zbek tiliga o‘zlashgan bo‘lib, “hosila”, “oqibat”, “biror ish-harakat yoki voqea-hodisadan kelib chiqadigan yakun” kabi ma’nolarni anglatadi. Termin tarkibidagi ergash so‘zi turkiy asosli bo‘lib, ergashmoq fe’lidan hosil qilingan. U “izidan bormoq, tobe bo‘lmoq, biror narsaga bog‘lanmoq” ma’nolarini bildiradi. Gap esa fikrni grammatik jihatdan shakllantirib, kommunikativ birlik sifatida ifodalovchi sintaktik birlikni anglatadi. Shu jihatdan “natija ergash gap” terminining etimologik mazmuni “bosh gapda ifodalangan mazmun, ish-harakat yoki voqeadan kelib chiqadigan natijani bildiruvchi, unga sintaktik jihatdan tobe bo‘lgan gap” tarzida izohlanadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Natija ergash gap – bosh gapda ifodalangan ish-harakat, belgi, holat yoki voqea-hodisaning natijasi, oqibati yoki undan kelib chiqadigan xulosani bildiruvchi ergash gap turidir. O‘zbek tilining ta’limiy korpusida ham natija ergash gap bosh gapdan anglashilgan ish-harakatning natijasini bildirishi va bosh gap bilan birgalikda natija ergash gapli qo‘shma gapni hosil qilishi qayd etilgan. Natija ergash gapning asosiy semantik belgisi natija–oqibat munosabatidir. Bunda bosh gapda ma’lum bir harakat, holat yoki voqea ifodalanadi, ergash gap esa ana shu mazmundan kelib chiqqan natijani ochib beradi. Masalan: Do‘l bir zumda shunday yog‘diki, yer oppoq bo‘lib ketdi. Ushbu gapda “Do‘l bir zumda shunday yog‘di” – bosh gap, “yer oppoq bo‘lib ketdi” – natija ergash gap. Chunki yerning oppoq bo‘lib qolishi do‘lning kuchli yog‘ishi natijasida yuzaga kelgan. Natija ergash gaplar ko‘pincha bosh gap tarkibidagi shunday, shu qadar, shunchalik, shu darajada, shuncha, chunon kabi ko‘rsatish va daraja-ma’no bildiruvchi so‘zlar bilan bog‘lanadi. Bunday gaplarda bosh gapning kesimi odatda -ki bog‘lovchisi orqali ergash gap bilan munosabatga kirishadi. Masalan: U shunday qattiq gapirdiki, hamma jim bo‘lib qoldi. Bu gapda “shunday qattiq gapirdi” – bosh gapdagi harakatning darajasini bildirsa, “hamma jim bo‘lib qoldi” – ana shu harakat natijasini bildiradi. Natija ergash gap tarkibida ba’zan natijada, oqibatda, hatto kabi so‘zlar ham qo‘llanib, natija ma’nosini yanada aniq va ta’kidli ifodalashi mumkin. Masalan: U juda ko‘p mehnat qildiki, natijada o‘z maqsadiga erishdi. Azimboy shunday zulm o‘tkazdiki, oqibatda xalqning sabr-kosasi to‘ldi. Natija ergash gapning muhim xususiyati shundaki, ergash gapda sabab emas, aynan bosh gapda ifodalangan mazmundan kelib chiqadigan oqibat beriladi. Shu sababli uni sabab ergash gapdan farqlash zarur. Sabab ergash gap “nima sababdan?”, natija ergash gap esa mazmunan “buning natijasida nima bo‘ldi?” degan munosabatni ifodalaydi. Ilmiy manbalarda ham natija ergash gapning aniqlovchi va ravish ergash gaplarga shaklan yaqin bo‘lsa-da, ulardan kelib chiqadigan natijani ifodalashi bilan farqlanishi ko‘rsatiladi. Bog‘lanish vositalari Natija ergash gap bosh gapga, asosan: • -ki bog‘lovchisi; • shunday...-ki; • shu qadar...-ki; • shunchalik...-ki; • shu darajada...-ki; • shuncha...-ki; • chunon...-ki kabi vositalar yordamida bog‘lanadi. Ergash gap tarkibida esa ayrim hollarda natijada, oqibatda, hatto so‘zlari ishlatiladi. Sintaktik sxemasi Bosh gap + -ki + natija ergash gap Bosh gap: U shunday ko‘p kitob o‘qidiki, Ergash gap: bilim doirasi nihoyatda kengaydi. Yoki: Bosh gap: Shamol shu qadar kuchli esdiki, Ergash gap: daraxtlarning shoxlari sindi. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 4 |