info@gmail.com +998 99 741 35 23

Naturalistik oqim —

Termin kartochkasi to'liqligi: 30%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiNaturalistik oqim
Terminning o'zbekcha etimologiyasiNaturalistik oqim termini ikki qismdan – naturalistik va oqim so‘zlaridan tashkil topgan. Termin adabiyotshunoslikda, avvalo, XIX asrning ikkinchi yarmida Yevropa adabiyoti va san’atida shakllangan naturalizm yo‘nalishini ifodalash uchun qo‘llanadi. Naturalistik so‘zi xalqaro naturalistic terminining o‘zbekcha shakli bo‘lib, uning asosini lotincha natura – “tabiat”, “tabiiy holat”, “tug‘ma xususiyat” ma’nolarini anglatuvchi so‘z tashkil etadi. Natura esa lotincha nasci – “tug‘ilmoq, dunyoga kelmoq, paydo bo‘lmoq” fe’li bilan qarindosh. Natural shakli qadimgi fransuzcha naturel orqali ham Yevropa tillarida keng tarqalgan. Naturalizm atamasidagi -izm qo‘shimchasi esa yunoncha -ismos orqali shakllangan bo‘lib, muayyan ta’limot, qarash, tizim, tamoyil yoki oqim ma’nolarini ifodalovchi terminlar tarkibida qo‘llanadi. Shuning uchun naturalizmning etimologik mazmunini umumiy tarzda “tabiatga, tabiiy qonuniyatlarga asoslangan qarash yoki yo‘nalish” deb izohlash mumkin. Naturalistik “naturalizmga oid”, “naturalizm tamoyillariga asoslangan” degan ma’noni anglatadi. Naturalistic atamasi XIX asrda san’at va adabiyotda reallikni tabiiy va haqqoniy tasvirlashga intiluvchi yondashuvni ifodalash uchun qo‘llana boshlagan. Oqim so‘zi esa o‘zbek tilida muayyan soha, xususan, adabiyot va san’atda shakllangan qarashlar, estetik tamoyillar va ijodiy usullar tizimi hamda unga mansub ijodkorlar yo‘nalishi ma’nosida ishlatiladi. Naturalistik oqim terminining etimologik mazmuni “tabiat va tabiiy qonuniyatlarga asoslangan, voqelikni real va ilmiy kuzatish tamoyillari asosida tasvirlashga intiluvchi adabiy-badiiy yo‘nalish” tarzida umumlashtiriladi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiNaturalistik oqim – XIX asrning ikkinchi yarmida, avvalo Fransiyada shakllangan, realizm an’analariga yaqin bo‘lgan, biroq voqelikni tasvirlashda tabiiy fanlar, kuzatish, determinizm, biologik va ijtimoiy omillar ta’siriga alohida e’tibor bergan adabiy-badiiy oqimdir. Cambridge University Press ma’lumotlariga ko‘ra, fransuz naturalizmi ayniqsa XIX asrning so‘nggi o‘n yilliklarida Émile Zola ijodi va uning Rougon-Macquart turkumidagi romanlari bilan yuksak darajada namoyon bo‘lgan. Naturalistik oqimning nazariy shakllanishida Émile Zola alohida o‘rin tutadi. Zola 1880-yilda yozgan “Le Roman expérimental” (“Eksperimental roman”) asarida badiiy ijodni ilmiy kuzatish va tajriba tamoyillariga yaqinlashtirish g‘oyasini ilgari surgan. U adabiyotda inson xatti-harakatlarini irsiyat, muhit va ijtimoiy sharoit bilan bog‘liq holda o‘rganishga intilgan. Bu qarashlarga pozitivizm, fiziolog Claude Bernardning tajriba usuli hamda Hippolyte Tainening inson xulqiga muhit va irsiyat ta’siri haqidagi qarashlari ta’sir ko‘rsatgan. Naturalistik oqim vakillari insonni faqat uning ichki kechinmalari yoki ma’naviy qarashlari orqali emas, balki uni shakllantiruvchi muhit, irsiyat, ijtimoiy sharoit va biologik omillar bilan birgalikda tasvirlashga harakat qilganlar. Shu sababli naturalistik asarlarda inson taqdirining tashqi sharoitlar bilan bog‘liqligi kuchli ko‘rsatiladi. Naturalistik oqimning asosiy xususiyatlari: 1. Voqelikni haqqoniy va batafsil tasvirlash. Naturalist ijodkor hayotni ideallashtirmasdan, uning ijobiy va salbiy tomonlarini imkon qadar xolis ko‘rsatishga intiladi. 2. Ilmiy kuzatish tamoyili. Insonning xatti-harakati va ruhiy holatini kuzatish, tahlil qilish hamda ularning sabablarini aniqlash naturalistik ijodning muhim belgilaridan biridir. 3. Irsiyat va muhitga katta ahamiyat berish. Inson xarakteri va taqdirining shakllanishida biologik irsiyat hamda ijtimoiy muhit muhim omil sifatida talqin qilinadi. 4. Determinizm tamoyili. Naturalistik adabiyotda inson hayoti ko‘pincha uning irodasidan tashqaridagi – irsiyat, muhit, iqtisodiy sharoit va boshqa omillar bilan belgilanadigan jarayon sifatida ko‘rsatiladi. 5. Oddiy va quyi ijtimoiy qatlam vakillariga murojaat. Naturalistik asarlarda jamiyatning kambag‘al, nochor yoki ijtimoiy jihatdan zaif qatlamlari hayoti, ularning og‘ir turmush sharoiti, kasallik, qashshoqlik va ijtimoiy muammolari batafsil tasvirlanishi mumkin. 6. Hayotning murakkab va yoqimsiz jihatlarini ham tasvirlash. Naturalizm hayotning faqat go‘zal tomonlarini emas, balki kasallik, qashshoqlik, zo‘ravonlik, ijtimoiy tengsizlik, ichkilikbozlik, tanazzul kabi hodisalarni ham badiiy tasvir doirasiga olib kirgan. Realizm bilan munosabati. Naturalistik oqim realizm bilan chambarchas bog‘liq, biroq ular aynan bir hodisa emas. Realizm hayotni haqqoniy tasvirlashga urg‘u bersa, naturalizm bu tamoyilni yanada kuchaytirib, inson va jamiyat hayotini ilmiy kuzatish, sabab-oqibat, irsiyat va muhit nuqtayi nazaridan tushuntirishga intiladi. Shu sababli naturalizm ko‘pincha realizmning XIX asr oxiridagi rivojlangan va o‘ziga xos shakllaridan biri sifatida qaraladi. Yirik vakillari. Naturalistik oqim, ayniqsa, fransuz adabiyotida Émile Zola ijodi bilan bog‘lanadi. Shuningdek, Edmond va Jules de Goncourt kabi ijodkorlarning asarlarida ham naturalistik xususiyatlar kuzatiladi. Cambridge History of French Literature Zolaning Rougon-Macquart turkumini fransuz naturalizmining eng muhim namunalari qatorida ko‘rsatadi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomi—
Terminning qirg'izcha etimologiyasi—
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi—
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni4