Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Nazalizatsiyalangan tovush |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Nazalizatsiyalangan tovush birikmasi ikki lingvistik komponentdan tashkil topgan: nazalizatsiyalangan va tovush. Nazalizatsiya atamasi fransuzcha nasalisation so‘zidan o‘zlashgan bo‘lib, uning asosida lotincha nasus – “burun” so‘zi yotadi. Lotincha nasalis – “burunga oid, burun bilan bog‘liq” shakli asosida Yevropa tillarida nasal, nasalization kabi ilmiy terminlar shakllangan. Nazalizatsiyalangan shakli esa “nazalizatsiyaga uchragan”, ya’ni burunlashgan, burun rezonansi hosil qilgan degan ma’noni anglatadi. Tovush termini esa turkiy tillarga xos bo‘lib, nutq jarayonida hosil qilinadigan, eshitish orqali qabul qilinadigan fonetik birlikni bildiradi. Shu sababli nazalizatsiyalangan tovush atamasining etimologik mazmuni umumiy holda “burunlashish xususiyatiga ega bo‘lgan nutq tovushi” tarzida izohlanadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Nazalizatsiyalangan tovush – talaffuz jarayonida yumshoq tanglayning pasayishi natijasida havo oqimining burun bo‘shlig‘i orqali ham o‘tishi va shu sababli tovushda burun rezonansi yuzaga kelishi natijasida hosil bo‘ladigan nutq tovushidir. Bunday tovushni hosil qilishda og‘iz bo‘shlig‘i bilan bir qatorda burun bo‘shlig‘i ham rezonator sifatida qatnashadi. Oddiy og‘iz tovushlarini talaffuz qilishda yumshoq tanglay ko‘tarilib, burun bo‘shlig‘iga o‘tadigan yo‘lni yopadi. Nazalizatsiyalangan tovush talaffuzida esa yumshoq tanglay pastga tushadi va havo oqimining ma’lum qismi burun bo‘shlig‘idan o‘tadi. Natijada tovushning akustik tarkibi, xususan, tembri va rezonans xususiyatlari o‘zgaradi. Nazalizatsiya eng ko‘p unlilarda kuzatiladi. Bunday tovushlar nazal unlilar, ya’ni burunlashgan unlilar deb yuritiladi. Biroq nazal undoshlarning ta’sirida ayrim unlilar ham vaqtincha yoki kontekstual tarzda nazalizatsiyalanishi mumkin. Masalan: [m], [n], [ng] kabi undoshlar bilan qo‘shni holatda kelgan unli tovushlarda burun rezonansi paydo bo‘lishi mumkin. Nazalizatsiyalangan tovushning muhim belgisi shundaki, uning asosiy artikulyatsiyasi saqlangan holda unga burun rezonansi qo‘shiladi. Ba’zi tillarda nazalizatsiyalangan va nazalizatsiyalanmagan unlilar fonologik jihatdan qarama-qarshi bo‘lib, so‘z ma’nosini farqlashi mumkin. Masalan: fransuz va portugal tillarida nazal unlilar tilning fonologik tizimida muhim o‘rin egallaydi. Boshqa tillarda esa nazalizatsiya mustaqil fonologik belgi bo‘lmay, qo‘shni burun undoshlari ta’sirida yuzaga keladigan fonetik hodisa sifatida namoyon bo‘ladi |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 5 |