info@gmail.com +998 99 741 35 23

Nofaol nutq a’zolari — Пассивдүү сүйлөө органдары

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiNofaol nutq a’zolari
Terminning o'zbekcha etimologiyasiNofaol nutq a’zolari termini nofaol, nutq va a’zolari qismlaridan tashkil topgan. Nofaol so‘zi no- inkor unsuri va arabcha fa‘‘āl – “faol, ishchan, harakat qiluvchi” ma’nosidagi birlik asosida shakllangan bo‘lib, “faol bo‘lmagan” mazmunini anglatadi. Nutq arabcha nuṭq – “so‘zlash, gapirish, talaffuz qilish” ma’nolarini bildiradi. A’zo esa arabcha ‘uḍw – “tana qismi, organ” ma’nosidagi so‘zdan kelib chiqqan. Shunga ko‘ra, nofaol nutq a’zolari atamasi lug‘aviy jihatdan “nutq hosil qilishda faol harakat qilmaydigan, biroq artikulyatsiya jarayonida ishtirok etadigan nutq organlari” degan ma’noni anglatadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiNofaol nutq a’zolari – tovushlarni hosil qilish jarayonida faol harakat qilmaydigan, ammo faol nutq a’zolarining harakati uchun tayanch yoki to‘siq vazifasini bajaradigan artikulyatsion organlardir. Ular nutq tovushlarining hosil bo‘lishida faol nutq a’zolari bilan birgalikda qatnashadi. Nofaol nutq a’zolariga, avvalo, yuqori tishlar, yuqori milk, qattiq tanglay va ayrim hollarda burun bo‘shlig‘i devorlari kiritiladi. Masalan: ayrim undosh tovushlarni hosil qilishda til faol nutq a’zosi sifatida yuqori tishlar yoki milkka yaqinlashadi yoxud ularga tegadi. Bunda yuqori tish va milk faol harakat qilmagani uchun nofaol artikulyatsion a’zo hisoblanadi. Nofaol nutq a’zolari faol nutq a’zolari bilan qarama-qarshi qo‘yiladi. Faol nutq a’zolariga til, lablar, yumshoq tanglay va tovush paychalari kabi harakatlanuvchi organlar kiradi. Masalan: [t], [d], [n] tovushlarining hosil bo‘lishida tilning uchi yuqori tishlar yoki alveolyar sohaga faol ravishda tegadi, yuqori tishlar esa nisbatan harakatsiz holatda qoladi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiПассивдүү сүйлөө органдары
Terminning qirg'izcha etimologiyasiПассивдүү сүйлө органдары термини үч түшүнүктөн турат: пассивдүү + сүйлөө + органдары. 1. «Пассивдүү» сөзүнүн этимологиясы Пассивдүү сөзү латын тилиндеги passivus сөзүнөн келип чыккан. Пассивдүү – «аракетти өзү аткарбаган, таасирди кабыл алган, активдүү кыймылга катышпаган» деген маанини билдирет. Фонетикада бул термин сүйлөө органдарынын активдүү кыймылдабаган абалын көрсөтүү үчүн колдонулат. 2. «Сүйлөө» сөзүнүн этимологиясы Сүйлөө сөзү кыргыз тилиндеги «сүйлө-» этишинен жасалган. Сүйлөө – ойду, пикирди тил аркылуу билдирүү, сөз айтуу, тилдешүү деген маанини берет. Сүйлөө органдары – адамдын кепти жаратууга катышкан анатомиялык органдарынын жыйындысы. 3. «Орган» сөзүнүн этимологиясы Орган термини байыркы грек тилиндеги organon – «курал, аспап, мүчө» деген сөздөн келип чыккан. Кийин латын тили аркылуу көптөгөн тилдерге тараган. Бул жерде орган – белгилүү бир кызматты аткаруучу дене мүчөсү деген мааниде.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiПассивдүү сүйлөө органдары – тыбыштарды жасоодо өз алдынча активдүү кыймылдабаган, бирок активдүү сүйлөө органдарынын кыймылы үчүн таяныч болуп же алар менен жакындашып, тийишип, тоскоолдук түзгөн сүйлөө органдары. Алар үнсүз тыбыштардын жасалыш ордун аныктоого катышат. Пассивдүү сүйлөө органдарына негизинен үстүңкү эрин, үстүңкү тиштер, альвеолалар, катуу таңдай, жумшак таңдайдын айрым бөлүктөрү кирет. Мисалы: т, д, н тыбыштарын айтканда тилдин учу активдүү кыймылдап, үстүңкү тиштерге же альвеолаларга жакындайт. Бул учурда тил – активдүү, ал эми үстүңкү тиштер жана альвеолалар – пассивдүү сүйлөө органдары болуп саналат. ________________________________________
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni5