info@gmail.com +998 99 741 35 23

Nol ko‘rsatkichli shakl —

Termin kartochkasi to'liqligi: 30%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiNol ko‘rsatkichli shakl
Terminning o'zbekcha etimologiyasiNol ko‘rsatkichli shakl termini nol, ko‘rsatkich va shakl so‘zlaridan tarkib topgan. Nol arabcha ṣifr orqali Yevropa tillariga kirgan matematik atama bo‘lib, “hech qanday miqdor yo‘qligi” tushunchasini bildiradi. Tilshunoslikda esa nol grammatik ma’noning moddiy, ya’ni fonetik jihatdan ifodalovchi vositasi mavjud emasligini anglatadi. Ko‘rsatkich – grammatik ma’noni ifodalovchi belgi yoki vosita, shakl esa so‘zning muayyan grammatik ma’no va vazifani ifodalovchi ko‘rinishidir. Nol ko‘rsatkichli shakl – grammatik ma’no maxsus qo‘shimcha yoki boshqa moddiy vosita bilan emas, qo‘shimchaning mavjud emasligi orqali ifodalangan shakl degan mazmunni anglatadi. O‘zbek tilshunosligida bunday shakl ko‘pincha Ø (nol) belgisi bilan ifodalanadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiNol ko‘rsatkichli shakl – muayyan grammatik ma’noni ifodalovchi, biroq bu ma’noni ifodalash uchun moddiy grammatik ko‘rsatkichga ega bo‘lmagan so‘z shaklidir. Bunda grammatik ma’no shaklning tashqi ko‘rinishida maxsus qo‘shimcha orqali namoyon bo‘lmaydi, balki grammatik paradigma va boshqa shakllarga qarama-qarshilik asosida anglashiladi. Masalan: kitoblar so‘zida -lar qo‘shimchasi ko‘plikni ifodalaydi. Unga qarama-qarshi kitob shaklida birlik ma’nosini ifodalovchi maxsus qo‘shimcha mavjud emas. Shu sababli kitob shakli birlik sonning nol ko‘rsatkichli shakli sifatida qaraladi. O‘zbek tilida otning bosh kelishik va birlik shakli, fe’lning bo‘lishli shakli, ayrim hollarda fe’lning shaxs-son shakllari ham nol ko‘rsatkich orqali ifodalanishi mumkin. Masalan: • kitob Ø – birlik, bosh kelishik; • talaba Ø – birlik, bosh kelishik; • o‘qi Ø – bo‘lishli fe’l shakli; • tur Ø – buyruq-istak maylining II shaxs shakli. Nol ko‘rsatkichli shaklni “grammatik ma’no yo‘q” deb tushunish to‘g‘ri emas. Aksincha, grammatik ma’no mavjud bo‘ladi, faqat u moddiy qo‘shimcha bilan ifodalanmaydi. Masalan: kitob so‘zida birlik va bosh kelishik ma’nolari mavjud, ammo ularni ifodalovchi alohida qo‘shimcha yo‘q.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomi—
Terminning qirg'izcha etimologiyasi—
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi—
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni5