Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Nolisoniy omillar |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Nolisoniy omillar termini uchta mazmuniy tarkibdan tashkil topadi: no-, lisoniy va omil. No- fors-tojik tilidan o‘zlashgan old qo‘shimcha bo‘lib, so‘zga inkor, yo‘qlik yoki qarama-qarshilik ma’nosini beradi. Lisoniy so‘zi arabcha lisān – “til” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “tilga oid, til bilan bog‘liq” ma’nolarini anglatadi. Shuning uchun nolisoniy “tilga oid bo‘lmagan, til tizimidan tashqarida mavjud bo‘lgan” mazmunini bildiradi. Omil so‘zi arabcha ‘āmildan kelib chiqqan bo‘lib, “ta’sir etuvchi sabab, kuch, faktor” ma’nolarida qo‘llanadi. Shu jihatdan terminning umumiy etimologik mazmuni “tilga bevosita mansub bo‘lmagan, biroq tilga ta’sir ko‘rsatuvchi sabab va omillar” degan ma’noni anglatadi. Tilshunoslikda bu tushuncha ko‘pincha ekstralingvistik omillar atamasi bilan ham ifodalanadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Nolisoniy omillar – tilning ichki tizimi, fonetik, leksik, grammatik va boshqa lisoniy qonuniyatlariga bevosita kirmaydigan, ammo tilning shakllanishi, rivojlanishi, o‘zgarishi, qo‘llanishi va taraqqiyotiga muayyan darajada ta’sir ko‘rsatadigan tashqi omillardir. Ular til hodisalarining yuzaga kelishi yoki o‘zgarishini faqat tilning ichki imkoniyatlari bilan emas, balki jamiyat va inson hayotidagi turli jarayonlar bilan bog‘liq holda tushuntirish imkonini beradi. Nolisoniy omillar tarkibiga ijtimoiy, tarixiy, siyosiy, iqtisodiy, madaniy, geografik, ilmiy-texnik va psixologik omillar kiradi. Masalan: jamiyatdagi siyosiy yoki ijtimoiy o‘zgarishlar ayrim so‘zlarning faol yoki passiv qatlamga o‘tishiga sabab bo‘lishi mumkin. Ilm-fan va texnika taraqqiyoti esa tilning lug‘at tarkibida yangi tushunchalarni ifodalovchi birliklarning paydo bo‘lishiga olib keladi. Masalan: raqamli texnologiyalarning rivojlanishi natijasida internet, onlayn, platforma, bloger, podkast kabi birliklarning keng qo‘llanilishi ilmiy-texnik va ijtimoiy taraqqiyotning tilga ta’sirini ko‘rsatadi. Shuningdek, xalqlar o‘rtasidagi iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqalar natijasida boshqa tillardan yangi so‘zlarning o‘zlashishi ham nolisoniy omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Nolisoniy omillar nutq jarayonida ham muhim ahamiyatga ega. So‘zlovchining yoshi, ijtimoiy mavqeyi, kasbi, suhbatdoshlar o‘rtasidagi munosabat, muloqot vaziyati, nutqning maqsadi va kommunikativ muhit kabi jihatlar nutqning qanday shakllanishiga ta’sir qiladi. Shu sababli til hodisalarini o‘rganishda lisoniy omillar bilan bir qatorda nolisoniy omillarni ham hisobga olish muhimdir. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 4 |