info@gmail.com +998 99 741 35 23

O‘zlik nisbati — Өздүк мамиле

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiO‘zlik nisbati
Terminning o'zbekcha etimologiyasi“O‘zlik nisbati” termini “o‘zlik” va “nisbat” so‘zlarining birikishidan hosil bo‘lgan. “O‘zlik” so‘zi harakat yoki holatning subyektning o‘ziga tegishliligini, ya’ni ish-harakat bajaruvchisi va undan ta’sirlanayotgan shaxs yoki predmetning bir ekanligini bildiradi. “Nisbat” atamasi esa tilshunoslikda fe’l orqali ifodalangan harakatning bajaruvchisi va harakat o‘rtasidagi munosabatni ko‘rsatuvchi grammatik kategoriyani anglatadi. Shu asosda “o‘zlik nisbati” termini harakatning subyektning o‘ziga qaratilganligini ifodalovchi fe’l shaklini bildiradi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiO‘zlik nisbati — harakatning bajaruvchisi ayni harakatning ta’sirini o‘zida qabul qilganini, ya’ni harakat subyektning o‘ziga qaratilganini bildiruvchi fe’l nisbatidir. Bunda harakat boshqa shaxs yoki predmetga emas, balki uni bajaruvchi subyektning o‘ziga yo‘naladi. O‘zbek tilida o‘zlik nisbati, asosan, -in, -il affikslari yordamida hosil qilinadi. Masalan: yuvinmoq, taranmoq, kiyinmoq, ko‘rinmoq kabi fe’llarda harakatning subyektga qaratilganligi ifodalanadi. Bola yuvindi gapida yuvindi fe’li bolaning harakatni o‘ziga nisbatan bajarganini bildiradi. Shuningdek, -il affiksi ayrim fe’llarda o‘zlik nisbatini hosil qilishi mumkin: yopilmoq, ochilmoq, tugilmoq kabi. Biroq -il shakli barcha holatlarda o‘zlik nisbatini bildirmaydi; ayrim fe’llarda u majhul nisbat ma’nosini ham ifodalashi mumkin. Shu sababli nisbat ma’nosi gapdagi mazmun va subyekt-harakat munosabati asosida aniqlanadi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiӨздүк мамиле
Terminning qirg'izcha etimologiyasiӨздүк мамиле термини эки сөздөн турат: Өздүк – өз сөзүнөн жасалган. Өз – байыркы түрк тектүү сөз, өзүнө таандык, өзү, менчик деген маанилерди билдирет. өз + -дүк → өздүк — өзүнө тиешелүү, өзүнө багытталган. Мамиле – карым-катнаш, байланыш, мамиле, аракеттешүү маанилерин берет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiӨздүк мамиле — кыймыл-аракеттин же абалдын аракетти аткарган адамдын өзүнө багытталганын билдирген грамматикалык түшүнүк. Өздүк мамиле кыргыз тилинде негизинен этишке -ын, -ин, -ун, -үн, -н мүчөлөрүнүн жалганышы аркылуу жасалат:жуу + н + ду → жуунду, кий + ин + ди → кийинди, тара + н + ды → тараынды
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni4