Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Paradigmatik qator |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | Paradigmatik termini yunoncha parádeigma – “namuna”, “andoza”, “model” ma’nolarini anglatuvchi so‘zdan kelib chiqqan. U yunoncha pará – “yonida, yonma-yon” va deiknynai – “ko‘rsatmoq, namoyish etmoq” qismlari bilan bog‘liq. Keyinchalik bu birlik lotin tiliga paradigma shaklida o‘tgan va grammatikada “shakllar tizimi, namuna” ma’nosida qo‘llangan. Paradigmatik shakli esa paradigma asosidan hosil bo‘lib, “paradigmaga oid, paradigma bilan bog‘liq” degan ma’noni bildiradi. Qator so‘zi esa turkiy qatlamga mansub bo‘lib, “bir tartibda joylashgan, bir tizimga birlashgan birliklar majmui” ma’nosini anglatadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Paradigmatik qator — til tizimida umumiy grammatik, leksik, fonetik yoki boshqa belgi asosida birlashadigan hamda muayyan nutqiy o‘rinda bir-birining o‘rnini egallashi mumkin bo‘lgan til birliklarining tizimli majmuasidir. Bunday birliklar odatda nutqda bir vaqtda yonma-yon qo‘llanmaydi; ulardan ma’lum kommunikativ vaziyatga mos biri tanlanadi. Shu jihatdan paradigmatik qator tanlash, almashtirish va qarama-qarshi qo‘yish munosabatlariga asoslanadi. Masalan: Men ____ o‘qidim gapidagi bo‘sh o‘ringa kitob, maqola, hikoya, jurnal so‘zlaridan birini qo‘yish mumkin: • Men kitob o‘qidim. • Men maqola o‘qidim. • Men hikoya o‘qidim. • Men jurnal o‘qidim. Bu birliklarning barchasi bir xil sintaktik o‘rinda kelishi va muayyan sharoitda bir-birining o‘rnini egallashi mumkin. Shuning uchun ular paradigmatik qatorni hosil qiladi. Bunda gapning mazmuniy va grammatik tuzilishi saqlanadi, faqat tanlangan leksik birlik o‘zgaradi. Paradigmatik munosabat aynan mana shu bir o‘rin – bir nechta mumkin bo‘lgan birlik tamoyili orqali yuzaga keladi. Paradigmatik qator grammatik sathda ham yaqqol ko‘rinadi. Masalan, kitob leksemasining kitob, kitobning, kitobni, kitobga, kitobda, kitobdan shakllari kelishik shakllarining tizimini hosil qiladi. Bu yerda har bir shakl ma’lum grammatik ma’noni ifodalaydi va ular bir leksemaning turli grammatik shakllari sifatida o‘zaro paradigmatik munosabatga kirishadi. Grammatik paradigma aynan shunday shakllar tizimini ifodalashi mumkin. Paradigmatik qator faqat grammatik shakllar bilan chegaralanmaydi. Fonetik sathda bir xil pozitsiyada kelishi mumkin bo‘lgan tovushlar, leksik sathda ma’nodosh yoki bir xil kontekstda tanlanadigan so‘zlar, morfologik sathda grammatik shakllar ham paradigmatik qatorlarni tashkil etishi mumkin. Shu sababli paradigmatik munosabatlar fonologiya, morfologiya, sintaksis va semantika kabi turli sathlarda namoyon bo‘ladi. Paradigmatik qatorni sintagmatik qator yoki munosabatdan farqlash muhim. Sintagmatik munosabat birliklarning nutqda ketma-ket bog‘lanishi va birikishiga asoslanadi: qiziqarli kitob, kitob o‘qidim. Paradigmatik munosabat esa bir o‘rinda turishi mumkin bo‘lgan birliklardan birini tanlashga asoslanadi: qiziqarli / foydali / yangi kitob. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 5 |