info@gmail.com +998 99 741 35 23

Shakl yasovchi affiks — Сөз жасоочу мүчө

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiShakl yasovchi affiks
Terminning o'zbekcha etimologiyasi“Shakl yasovchi affiks” termini shakl, yasovchi va affiks so‘zlaridan tarkib topgan. Shakl so‘zi arabcha shakl so‘zidan o‘zlashgan bo‘lib, “ko‘rinish”, “tuzilish”, “holat” ma’nolarini bildiradi. Yasovchi so‘zi o‘zbekcha yasa- fe’lidan hosil bo‘lib, “hosil qiluvchi”, “yuzaga keltiruvchi” ma’nosini anglatadi. Affiks termini esa lotincha affixus ¬– “biriktirilgan”, “qo‘shilgan” ma’nosidagi so‘zdan kelib chiqqan. Tilshunoslikda affiks so‘z o‘zagiga yoki negiziga qo‘shilib, muayyan grammatik yoki lug‘aviy ma’noni ifodalovchi morfemani bildiradi. Shunga ko‘ra, shakl yasovchi affiks atamasi lug‘aviy jihatdan “so‘zga qo‘shilib, uning muayyan grammatik shaklini hosil qiluvchi affiks” degan ma’noni anglatadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiShakl yasovchi affiks – so‘zga qo‘shilib, yangi lug‘aviy birlik hosil qilmasdan, uning grammatik shaklini va unga xos grammatik ma’noni yuzaga keltiruvchi affiks. Bunday affikslar so‘zning lug‘aviy ma’nosini o‘zgartirmaydi, balki unga qo‘shimcha grammatik ma’no yuklaydi. Masalan: kitob → kitoblar shaklida -lar affiksi so‘zga ko‘plik ma’nosini qo‘shadi; uy → uyga shaklida -ga affiksi jo‘nalish kelishigi ma’nosini; kitob → kitobim shaklida -im affiksi esa I shaxs birlik egalik ma’nosini ifodalaydi. Bu affikslar qo‘shilishi natijasida kitob, uy kabi so‘zlarning yangi lug‘aviy ma’noli turi emas, balki grammatik shakllari hosil bo‘ladi. Shakl yasovchi affikslar so‘z turkumlariga xos turli grammatik ma’nolarni ifodalashi mumkin. Otlarda son, egalik va kelishik shakllarini: bola-lar, kitob-im, uy-ga; fe’llarda zamon, shaxs-son, mayl kabi shakllarni: kel-di, bor-sa-m, o‘qi-y-man hosil qilishda turli affikslar qatnashadi. Shakl yasovchi affiksni so‘z yasovchi affiksdan farqlash muhim. So‘z yasovchi affiks yangi lug‘aviy ma’noga ega bo‘lgan so‘z hosil qiladi: ish → ishchi, gul → gulzor. Shakl yasovchi affiks esa yangi so‘z hosil qilmaydi: ish → ishlar, gul → gullar. Shakl yasovchi affiksning asosiy vazifasi so‘zning grammatik shaklini hosil qilishdir.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiСөз жасоочу мүчө
Terminning qirg'izcha etimologiyasiСөз жасоочу мүчө термини үч сөздөн туруп, сөзгө жалганып, жаңы сөздөрдү жана жаңы лексикалык маанилерди түзүүчү морфемалар деген түшүнүктү билдирет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiСөз жасоочу мүчөлөр өзү жалганган сөздүн лексикалык маанисин өзгөртүп, жаӊы түшүнүктү пайда кылат, же ал сөздү башка сөз түркүмүнө өткөрөт. М: бала-лык, балык-чы, тоо-луу, түн-дө, жаз-да, айла-кер, сыз-гыч, түй-мө, ыр-да, жаш-ар, бей-адеп, мен-че ж.б. Бул мүчөлөр жалганып түзүлгөн туунду сөздөр өзүнөн кийин жалгануучу мүчөлөр үчүн негиз деп аталат. Бир эле уӊгуга бир нече сөз жасоочу мүчөлөр да уланып калышы мүмкүн. Мындай учурда акырында келген сөз жасоочу мүчө негизди уюштуруучу мүчө катары каралат. М: ой-мо-чу-лук-ка, бас-ма-кана-да, тырыш-чаак-тык, көк-тө-м-дүү. Мындай сөздөргө форма жасоочу, сөз өзгөртүүчү мүчөлөр уланса, лексикалык маани негиз аркылуу аныкталат, М: агартуучулардын, бышыкчылыкка, балалууларды ж.б.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni4