Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Shart shakli |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | “Shart shakli” termini shart va shakl so‘zlaridan tashkil topgan. Shart so‘zi arabcha sharṭ (شرط) so‘zidan o‘zlashgan bo‘lib, “biror ishning amalga oshishi uchun zarur bo‘lgan holat”, “talab”, “muayyan sharoit” kabi ma’nolarni bildiradi. Shakl so‘zi ham arabcha shakl (شكل) so‘zidan o‘zlashgan bo‘lib, “ko‘rinish”, “tuzilish”, “holat” ma’nolarini anglatadi. Tilshunoslikda shakl muayyan grammatik ma’noni ifodalovchi ko‘rinish, ya’ni grammatik shakl ma’nosida qo‘llanadi. Shunga ko‘ra, shart shakli lug‘aviy jihatdan “shart ma’nosini ifodalovchi grammatik shakl” degan mazmunni anglatadi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Shart shakli – fe’lning harakat yoki holatning yuzaga kelishini muayyan shartga bog‘lash ma’nosini ifodalovchi grammatik shakli. O‘zbek tilida shart shakli, asosan, fe’l negiziga -sa qo‘shimchasini qo‘shish orqali hosil qilinadi: borsa, kelsa, o‘qisa, ishlasa, aytsa. Shart shaklida bir harakatning amalga oshishi ikkinchi bir harakat yoki holatning mavjudligiga bog‘lanadi. Masalan: “Vaqting bo‘lsa, biznikiga kel” gapida bo‘lsa shakli vaqtning mavjudligini kelish harakatining sharti sifatida bildiradi. “Ko‘p o‘qisang, yaxshi natijaga erishasan” gapida o‘qisang shakli yaxshi natijaga erishish uchun zarur bo‘lgan shartni ifodalaydi. Shart shakli shaxs-son qo‘shimchalari bilan ham qo‘llanadi: borsam, borsang, borsa, borsak, borsangiz, borsalar. Bunda -sa shart ma’nosini, shaxs-son qo‘shimchalari esa harakatning qaysi shaxsga tegishli ekanini bildiradi. Shart shakli ko‘pincha shart ergash gapning kesimi vazifasida keladi: “Agar vaqtim bo‘lsa, kutubxonaga boraman”. Bu gapda bo‘lsa shartni, boraman esa shu shart asosida yuzaga keladigan natijani ifodalaydi. Shart shakli faqat shart ma’nosini emas, istak, taxmin, gumon, sabab, payt kabi qo‘shimcha ma’nolarni ham kontekstga qarab ifodalashi mumkin. Masalan: “Qaniydi, u ham kelsa” gapida kelsa shakli shartdan ko‘ra istak ma’nosini bildiradi. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 4 |