Termin kartochkasi to'liqligi: 30%
| Terminning o'zbekcha nomi | Shaxsli fe’l |
| Terminning o'zbekcha etimologiyasi | “Shaxsli fe’l” termini “shaxs” va “fe’l” so‘zlarining birikishidan hosil bo‘lgan. Shaxs so‘zi arabcha shakhs – “kishi, inson, individ” ma’nolarini anglatadi. Fe’l so‘zi arabcha fi‘l – “ish, harakat, amal” ma’nolaridan kelib chiqqan bo‘lib, tilshunoslikda ish-harakat, holat yoki jarayonni bildiruvchi so‘z turkumini anglatadi. “Shaxsli” shakli esa -li qo‘shimchasi yordamida hosil bo‘lib, “shaxsga ega, shaxs ma’nosini ifodalovchi” mazmunini bildiradi. |
| Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi | Shaxsli fe’l – ish-harakat yoki holatning I, II yoki III shaxsdan biriga tegishliligini grammatik jihatdan ifodalovchi, shaxs-son kategoriyasiga ega bo‘lgan fe’l shaklidir. Bunday fe’llarda harakatning bajaruvchisi yoki subyekti grammatik shaxs bilan bog‘lanadi va bu ma’no, asosan, fe’lning shaxs-son shakllari orqali ifodalanadi. O‘zbek tilida shaxsli fe’l uch shaxsni ifodalashi mumkin: • I shaxs: bordim, bordik, o‘qidim, o‘qidik; • II shaxs: bording, bordingiz, o‘qiding, o‘qidingiz; • III shaxs: bordi, bordilar, o‘qidi, o‘qidilar. Shaxsli fe’llarda shaxs va son ma’nolari o‘zaro bog‘liq holda namoyon bo‘ladi. Masalan: yozdim shaklida -m I shaxs birlikni, yozdik shaklida -k I shaxs ko‘plikni, yozding shaklida -ng II shaxs birlikni bildiradi. III shaxsda esa ko‘pincha birlikda maxsus shaxs qo‘shimchasi ko‘rinmaydi: yozdi. Shaxsli fe’l gapda kesim vazifasida kelganda, gapning predikativ markazini shakllantirib, harakatning kimga tegishli ekanini ko‘rsatadi. Masalan: Men kitob o‘qidim gapida o‘qidim fe’li I shaxs birlikni bildiradi. Siz ertaga kelasiz gapida kelasiz II shaxs ko‘plik (hurmat)ni ifodalaydi. U universitetga bordi gapida bordi III shaxs birlik ma’nosini anglatadi. Shaxsli fe’l shaxssiz fe’ldan farqlanadi. Shaxsli fe’l ma’lum grammatik shaxs bilan bog‘lanadi: keldim, kelding, keldi. Shaxssiz fe’l yoki shaxssiz fe’l qo‘llanishida esa harakatni muayyan grammatik shaxsga bog‘lash mumkin emas: Bu yerda kutib bo‘lmaydi, Ertalab turish kerak. Shaxsli fe’l tushunchasi shaxsi aniq gap tushunchasidan kengroqdir. Shaxsli fe’l alohida grammatik birlik sifatida shaxs-son ma’nosini ifodalasa, shaxsi aniq gap – shu kabi fe’l shakli orqali bajaruvchisi aniq anglashiladigan sintaktik birlikdir. |
| Termin uchun o'zbekcha misol | — |
| Termin uchun o'zbekcha misol manbasi | — |
| Terminning qirg'izcha nomi | — |
| Terminning qirg'izcha etimologiyasi | — |
| Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol | — |
| Termin uchun qirg'izcha misol manbasi | — |
| Ko'rishlar soni | 3 |