info@gmail.com +998 99 741 35 23

Shaxsli fe’l —

Termin kartochkasi to'liqligi: 30%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiShaxsli fe’l
Terminning o'zbekcha etimologiyasi“Shaxsli fe’l” termini “shaxs” va “fe’l” so‘zlarining birikishidan hosil bo‘lgan. Shaxs so‘zi arabcha shakhs – “kishi, inson, individ” ma’nolarini anglatadi. Fe’l so‘zi arabcha fi‘l – “ish, harakat, amal” ma’nolaridan kelib chiqqan bo‘lib, tilshunoslikda ish-harakat, holat yoki jarayonni bildiruvchi so‘z turkumini anglatadi. “Shaxsli” shakli esa -li qo‘shimchasi yordamida hosil bo‘lib, “shaxsga ega, shaxs ma’nosini ifodalovchi” mazmunini bildiradi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiShaxsli fe’l – ish-harakat yoki holatning I, II yoki III shaxsdan biriga tegishliligini grammatik jihatdan ifodalovchi, shaxs-son kategoriyasiga ega bo‘lgan fe’l shaklidir. Bunday fe’llarda harakatning bajaruvchisi yoki subyekti grammatik shaxs bilan bog‘lanadi va bu ma’no, asosan, fe’lning shaxs-son shakllari orqali ifodalanadi. O‘zbek tilida shaxsli fe’l uch shaxsni ifodalashi mumkin: • I shaxs: bordim, bordik, o‘qidim, o‘qidik; • II shaxs: bording, bordingiz, o‘qiding, o‘qidingiz; • III shaxs: bordi, bordilar, o‘qidi, o‘qidilar. Shaxsli fe’llarda shaxs va son ma’nolari o‘zaro bog‘liq holda namoyon bo‘ladi. Masalan: yozdim shaklida -m I shaxs birlikni, yozdik shaklida -k I shaxs ko‘plikni, yozding shaklida -ng II shaxs birlikni bildiradi. III shaxsda esa ko‘pincha birlikda maxsus shaxs qo‘shimchasi ko‘rinmaydi: yozdi. Shaxsli fe’l gapda kesim vazifasida kelganda, gapning predikativ markazini shakllantirib, harakatning kimga tegishli ekanini ko‘rsatadi. Masalan: Men kitob o‘qidim gapida o‘qidim fe’li I shaxs birlikni bildiradi. Siz ertaga kelasiz gapida kelasiz II shaxs ko‘plik (hurmat)ni ifodalaydi. U universitetga bordi gapida bordi III shaxs birlik ma’nosini anglatadi. Shaxsli fe’l shaxssiz fe’ldan farqlanadi. Shaxsli fe’l ma’lum grammatik shaxs bilan bog‘lanadi: keldim, kelding, keldi. Shaxssiz fe’l yoki shaxssiz fe’l qo‘llanishida esa harakatni muayyan grammatik shaxsga bog‘lash mumkin emas: Bu yerda kutib bo‘lmaydi, Ertalab turish kerak. Shaxsli fe’l tushunchasi shaxsi aniq gap tushunchasidan kengroqdir. Shaxsli fe’l alohida grammatik birlik sifatida shaxs-son ma’nosini ifodalasa, shaxsi aniq gap – shu kabi fe’l shakli orqali bajaruvchisi aniq anglashiladigan sintaktik birlikdir.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomi—
Terminning qirg'izcha etimologiyasi—
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohi—
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni3