info@gmail.com +998 99 741 35 23

Umumiy kategorial ma’no — Жалпы категориялык маани

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiUmumiy kategorial ma’no
Terminning o'zbekcha etimologiyasiUmumiy termini arabcha “umūm” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “barchaga tegishli”, “umumiy” ma’nolarini bildiradi. Kategorial termini yunoncha “katēgoria” — “belgi”, “hukm”, “tushuncha” ma’nolarini anglatuvchi so‘zdan kelib chiqqan. Ma’no termini esa arabcha “ma‘nā” so‘zidan o‘zlashgan bo‘lib, “mazmun”, “tushuncha” kabi ma’nolarni bildiradi. Shunday qilib, umumiy kategorial ma’no termini “muayyan so‘z turkumiga xos bo‘lgan umumiy grammatik ma’no” degan mazmunni anglatadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiUmumiy kategorial ma’no deb bir turkumga mansub bo‘lgan so‘zlarning barchasiga xos, ularni boshqa turkumlardan farqlab turuvchi umumiy grammatik ma’noga aytiladi. Masalan, otlarga predmetlik, fe’llarga harakat-holat, sifatlarga esa belgi-xususiyat ma’nosi xosdir. Demak, umumiy kategorial ma’no — so‘z turkumlarining barchasiga xos bo‘lgan umumiy grammatik ma’nodir.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiЖалпы категориялык маани
Terminning qirg'izcha etimologiyasiЖалпы категориялык маани термини кыргыз тил илиминдеги грамматикалык түшүнүктөрдү белгилөөдө колдонулат. Термин үч компоненттен турат: «жалпы» + «категориялык» + «маани». Бул термин бир сөз түркүмүнө кирген сөздөрдүн баарына мүнөздүү болгон жалпыланган грамматикалык мазмун дегенди билдирет.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiЖалпы категориялык мааниге, маселен, зат атоочтун заттык, сын атоочтун белгилик, сан атоочтун сан-өлчөмдүк, этиштин кыймыл-аракеттик маанилери кирет. Ал эми жеке грамматикалык маанилерге, маселен, зат атоочтун жөндөмөлүк, таандыктык, же этиштин мамилелелик, ыӊгайлык, чактык маанилери ж.б. кирет. Жалпы категориялык маанилер жеке грамматикалык маанилерге караганда туруктуу келип, сөздүн формасынын өзгөрүшү менен эле өзгөрүлө бейбейт. Бирок сөз жасоочу мүчөлөр жалганып сөздүн формасы өзгөргөндө, жалпы категориялык маани да өзгөрөт. Маселен, «токой», «сан» деген сөздөрдөгү жалпы категориялык маанилер бул сөздөр «токойлуу», «сана» формаларында берилгенде белгилик жана кыймыл-аракеттик маанилерге өттү. Ал эми сөз өзгөртүүчү жана форма жасоочу мүчөлөр уланганда, сөздүн формасы менен кошо жеке грамматикалык маанилер пайда болуп, бирок жалпы категориялык маанилер өзгөрүүгө душарланбайт. Мисалы, «студентти, студенттин, студенттер» деген сөздөрдө сөздүн формасы өзгөрүү менен жеке грамматикалык маанилер (жөндөмө, таандык, көптүк) пайда болуп, заттык жалпы категориялык маани сакталса, «жаздыр, жазса, жаздын» деген сөздөрдө да, сөздүн формасынын өзгөрүшүнүн натыйжасында жеке грамматикалык маанилер (мамиле, ыӊгай, жак) пайда болуп, бирок жалпы категориялык кыймыл-аракеттик маани сакталды. Кээде бир сөздүн тутумунда бир же бир нече жалпы категориялык маани, бир нече жеке грамматикалык маани болушу мүмкүн. Маселен, «иштегендерге» деген сѳздө төмөнкүдөй грамматикалык маанилер камтылган: 1) иш – заттык, 2) иште – кыймыл-аракеттик, 3) –ган – атоочтуктук, 4) –лар – көптүктүк, 5) –га – жөндөмөлүк, багыттык. Булардын 1-2-си - жалпы категориялык, калгандары – жеке грамматикалык маанилер.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni5