info@gmail.com +998 99 741 35 23

Zamon kategoriyasi — Чак категориясы

Termin kartochkasi to'liqligi: 60%

Lug'atga qaytish
Terminning o'zbekcha nomiZamon kategoriyasi
Terminning o'zbekcha etimologiyasiZamon kategoriyasi termini ikki so‘zdan tarkib topgan. Zamon so‘zi arabcha zamon (زَمَان) so‘zidan o‘zlashgan bo‘lib, “vaqt”, “davr”, “muddat”, “ma’lum bir vaqt oralig‘i” ma’nolarini bildiradi. Kategoriya so‘zi esa yunoncha kategoria “κατηγορία” so‘zidan kelib chiqqan. Ushbu so‘z dastlab “hukm”, “ta’rif”, “belgi” ma’nolarida qo‘llangan bo‘lsa, keyinchalik falsafa va ilm-fan terminologiyasida “eng umumiy tushuncha”, “turkum”, “sinf” ma’nolarini anglatadigan termin sifatida mustahkamlangan. Demak, zamon kategoriyasi terminining etimologik ma’nosi “vaqtga oid umumiy grammatik turkum” yoki “ish-harakatning vaqt bilan bog‘liq munosabatini ifodalovchi grammatik kategoriya” degan mazmunni bildiradi. Tilshunoslikda bu termin fe’l orqali ifodalangan harakat yoki holatning nutq paytiga nisbatan vaqt munosabatini ko‘rsatuvchi grammatik kategoriyani anglatadi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohiZamon kategoriyasi – fe’lning grammatik kategoriyalaridan biri bo‘lib, ish-harakat, holat yoki voqea-hodisaning nutq paytiga nisbatan amalga oshish vaqtini ifodalaydi. Ushbu kategoriya orqali harakatning qachon sodir bo‘lgani, sodir bo‘layotgani yoki sodir bo‘lishi aniqlanadi. Zamon kategoriyasi nutq jarayonida vaqt munosabatlarini ifodalashga xizmat qiladi hamda fe’l shakllari orqali yuzaga chiqadi.O‘zbek tilida zamon kategoriyasi asosan o‘tgan zamon, hozirgi zamon va kelasi zamon shakllari orqali ifodalanadi. Masalan, yozdi fe’li o‘tgan zamonni, yozyapti fe’li hozirgi zamonni, yozadi fe’li esa kelasi zamonni bildiradi. Shunday qilib, zamon kategoriyasi harakatning vaqt bilan bog‘liq grammatik munosabatlarini ifodalovchi muhim til hodisasi hisoblanadi.
Termin uchun o'zbekcha misol—
Termin uchun o'zbekcha misol manbasi—
Terminning qirg'izcha nomiЧак категориясы
Terminning qirg'izcha etimologiyasi«Чак» – убакыт, учур маанисиндеги төл сөз; грамматикада кыймылдын убакыттык катышын атайт. «Категория» грекче katēgoria – «билдирүү, өкүм» деген сөзгө барып такалган илимий аталыш.
Terminning qirg'izcha mazmuniy izohiЧак категориясы – кыймылдын же абалдын сүйлөө учуруна карата убактысын билдирген этиштин грамматикалык категориясы. Өткөн, учур жана келер чактарды камтыйт. Мисалы: жазды – өткөн чак, жазып жатат – учур чак, жазат – келер чак.
Termin uchun qirg'izcha misol—
Termin uchun qirg'izcha misol manbasi—
Ko'rishlar soni4