Terminning o'zbekcha etimologiyasi
Jargon termini fransuz tilidagi jargon so‘zidan olingan bo‘lib, dastlab “tushunarsiz gap”, “g‘alati nutq”, “ma’lum bir guruhga xos til” degan ma’nolarni anglatgan. Bu so‘z qadimgi fransuz tilida qushlarning chug‘urlashi yoki tushunarsiz tovush chiqarishini ifodalovchi so‘z bilan bog‘lanadi. Keyinchalik jargon termini Yevropa tillarida ma’lum bir kasb, ijtimoiy guruh yoki toifa vakillari tomonidan ishlatiladigan o‘ziga xos so‘z va iboralarni anglata boshlagan. O‘zbek tiliga esa ruscha жаргон shakli orqali kirib kelgan. Jargon atamasining etimologik ma’nosi “muayyan guruhga xos nutq”, “boshqalarga to‘liq tushunarli bo‘lmagan maxsus til yoki so‘zlashuv usuli” degan tushunchani bildiradi.
Terminning o'zbekcha mazmuniy izohi
Tilshunoslikda jargon ma’lum kasb egalari, yoshlar, talabalar yoki boshqa ijtimoiy guruhlar tomonidan qo‘llanadigan, adabiy tildan farq qiluvchi maxsus so‘z va iboralar majmuasini anglatadi. Jargon ham qo‘llanishi chegaralangan leksika tarkibiga kiradi. Кasbi, jamiyatdagi o‘rni, qiziqishi, yoshiga ko‘ra alohida sotsial guruhni tashkil etgan kishilarning, asosan, og‘zaki nutqida ishlatiladigan va ma’nosini boshqalar ko‘p hollarda anglab yetavermaydigan birliklar jargon deyiladi. Masalan: programmistlar jargoni, talabalar jargoni, mahbubslar jargoni, o‘g‘rilar jargoni, artistlar jargon. Jargon umumxalq tilidan maxsus leksikasi va frazeologiyasi hamda yasovchi vositalarining o‘ziga xos tarzda qo‘llanishi bilan farqlanadi: 1) talabalar jargoni: yopmoq (sessiyani tugatmoq), воздух (stipendiya), yaxlamoq (imtihondan qaytmoq), quloq (chaqimchi), chizmoq, uzmoq (qochmoq), qotmoq (hayajonlanmoq); 2) yoshlar jargoni: g‘isht (xunuk), sindirmoq (lol qilmoq), крутой (ketvorgan), рисовка (ko‘z-ko‘z qilmoq), uxlatmoq (aldamoq), стрелка (uchrashuv), tashlashmoq (tortishmoq), baks (dollar), muzlatmoq (harakatdan to‘xtatmoq), dahshat (juda zo‘r); 3) harbiy xizmatchilar jargoni: dux (yangi kelgan askar), salyaga (bir-ikki oy xizmat qilgan askar), fazan (xizmatning yarmini o‘tagan askar) ded (xizmatdan qaytishi yaqinlashgan askar), diskoteka (oshxona naryadi). Jargonlar tarkibi boshqa tildan olingan o‘zlashma birlik bilan boyib boradi. Tez-tez yangilari bilan almashib turadi. Ayrim soha vakillari va soha guruhlari nutqiy tejamkorlik, qulaylik uchun ham jargon qo‘llaydi. Jargonning kelib chiqishi, qo‘llanilishi, turi kabi masalalar– sotsiolingvistikaning o‘rganish manbayi.